สัญญาณเตือนอันตรายและอาการหายใจหอบเหนื่อยในทารก

เวลาที่อุ้มลูกน้อยแล้วสังเกตเห็นว่าลูกหายใจเร็วกว่าปกติ หรือจังหวะการหายใจดูแปลกไป หัวอกคนเป็นพ่อเป็นแม่คงหล่นไปอยู่ที่ตาตุ่ม ความกังวลใจถาโถมเข้ามาทันที ยิ่งในเด็กทารกที่ยังพูดบอกไม่ได้ว่าอึดอัดตรงไหน การสังเกตอาการความผิดปกติด้วยตัวเองจึงเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะอาการหายใจหอบเหนื่อยในเด็กเล็กอาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคทางเดินหายใจที่ต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างทันท่วงที

ลูกหายใจเร็วแค่ไหนถึงเรียกว่าผิดปกติ? มาเช็กเกณฑ์เบื้องต้นกัน

ในทารกแรกเกิดถึงขวบปีแรก อัตราการหายใจตามธรรมชาติจะเร็วกว่าผู้ใหญ่อยู่แล้ว แต่ถ้าเริ่มสังเกตเห็นว่าลูกมีอัตราการหายใจเกิน 60 ครั้งต่อนาที ไม่ว่าลูกจะกำลังนอนหลับหรือนอนพักผ่อน นั่นไม่ใช่เรื่องปกติแล้ว การนับจังหวะหายใจที่ถูกต้องให้นับตอนที่ลูกสงบหรือหลับ โดยดูการกระเพื่อมของหน้าอกหรือหน้าท้อง นับขึ้นลง 1 ครั้งนับเป็น 1 ที ถ้าเกินเกณฑ์นี้ร่วมกับมีอาการอื่นร่วมด้วย แปลว่าลูกเริ่มส่งสัญญาณเตือนบางอย่างออกมาแล้ว

จุดสังเกตสำคัญ: อาการแบบนี้แปลว่าลูกกำลังเหนื่อยหอบ

นอกจากการหายใจจะเร็วแล้ว ร่างกายของทารกจะพยายามดึงอากาศเข้าปอดอย่างเต็มที่ ทำให้เรามองเห็นการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพได้อย่างชัดเจน อาการเหล่านี้คือสิ่งที่คุณพ่อคุณแม่ต้องรีบสังเกต:

• ซี่โครงบุ๋มหรือหน้าอกยุบ: เวลาหายใจเข้า สังเกตเห็นผิวหนังใต้ซี่โครงหรือระหว่างซี่โครงยุบลงไป รวมถึงบริเวณหลุมคอเหนือกระดูกไหปลาร้าบุ๋มลงอย่างเห็นได้ชัด
• ปีกจมูกบาน: เวลาหายใจเข้า ปีกจมูกของลูกจะขยายกว้างและหุบเข้าตามจังหวะหายใจ เป็นกลไกอัตโนมัติที่ร่างกายพยายามเปิดทางเดินหายใจให้กว้างขึ้น
• หายใจมีเสียงดัง: อาจได้ยินเสียงครืดคราด เสียงหวีด หรือเสียงฮืดๆ ในลำคอหรือหน้าอก แม้ว่าเด็กจะไม่ได้เป็นหวัดคัดจมูกก็ตาม
• ตัวเขียว: สังเกตบริเวณริมฝีปาก เล็บมือ เล็บเท้า หรือรอบปากว่ามีสีคล้ำหรืออมม่วง ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ

สาเหตุที่พบบ่อยเมื่อทารกมีอาการหายใจลำบาก

ระบบทางเดินหายใจของเด็กทารกยังพัฒนา องค์ประกอบต่างๆ ยังมีขนาดเล็กและบอบบางมาก โรคที่มักทำให้เกิดอาการหอบเหนื่อยในวัยนี้มักหนีไม่พ้นการติดเชื้อทางเดินหายใจ เช่น โรคหลอดลมฝอยอักเสบ หรือที่เรียกกันว่าโรค RSV ซึ่งกำลังระบาดบ่อยในเด็กเล็ก โรคปอดบวม หรือภาวะภูมิแพ้ที่มีการตีบตันของหลอดลม ทำให้ลมหายใจเข้าและออกติดขัด

อาการแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที?

หากลูกน้อยมีอาการหายใจหอบเหนื่อยร่วมกับอาการเหล่านี้ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ไม่ควรปล่อยไว้เด็ดขาด:

• ซึมลง ปลุกตื่นยาก หรือไม่ยอมดูดนม: เด็กที่เหนื่อยหอบมากๆ จะไม่มีแรงแม้แต่จะดูดนมจากเต้าหรือขวดนม
• มีไข้สูงร่วมด้วย: โดยเฉพาะในเด็กทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือน การมีไข้ร่วมกับหายใจหอบถือเป็นเรื่องอันตรายมาก
• ริมฝีปากและผิวหนังเริ่มเขียวคล้ำ: แสดงถึงภาวะพร่องออกซิเจนขั้นรุนแรง
• หยุดหายใจเป็นช่วงๆ: หรือมีอาการตัวอ่อนปวกเปียกขณะหายใจ

การดูแลเบื้องต้นก่อนถึงมือแพทย์

สิ่งแรกที่ต้องทำคือตั้งสติให้มั่น หากลูกยังพอไหว อาจลองปรับท่าอุ้มให้ศีรษะสูงขึ้นเล็กน้อยเพื่อช่วยให้หายใจโล่งขึ้น หลีกเลี่ยงการรัดเสื้อผ้าให้แน่นจนเกินไป และห้าม สัญญาณเตือนอันตรายและอาการหายใจหอบเหนื่อยในทารก ป้อนยาขับเสมหะหรือยาขยายหลอดลมเองโดยเด็ดขาดหากแพทย์ยังไม่ได้สั่ง เพราะอาจทำให้ประเมินอาการยากขึ้น รีบนำตัวส่งโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดเพื่อให้กุมารแพทย์ตรวจวินิจฉัยและให้ออกซิเจนได้อย่างปลอดภัย