ลูกท้องเสียหรืออาเจียนบ่อย ระวังภาวะขาดน้ำในเด็กเล็กจากการสูญเสียเกลือแร่

ช่วงเวลาที่ลูกน้อยป่วย ไม่ว่าจะเป็นอาการท้องเสียหรืออาเจียน สิ่งที่หมอมักจะเห็นคุณพ่อคุณแม่กังวลมากที่สุดคืออาการซึมลงและไม่อยากกินอะไรเลย ลูกตัวเล็กนิดเดียว พอลำไส้อักเสบหรืออาหารเป็นพิษ น้ำและเกลือแร่ในร่างกายก็ถูกขับออกไปอย่างรวดเร็ว จนทำให้เกิดภาวะขาดน้ำตามมา ซึ่งในเด็กเล็กนั้นอันตรายกว่าผู้ใหญ่มากเพราะร่างกายของเขามีสัดส่วนของน้ำสูงและปรับ สมดุล ได้ไม่ดีเท่า

ทำไมลูกถึงสูญเสียเกลือแร่เร็วกว่าที่เราคิด?

เวลาที่เด็กๆ ท้องร่วงหรืออ้วก ร่างกายไม่ได้เสียแค่น้ำเปล่าๆ แต่สูญเสียเกลือแร่สำคัญอย่างโซเดียมและโปแตสเซียมไปด้วย ลองนึกภาพว่าถังน้ำรั่ว น้ำจะลดระดับลงอย่างรวดเร็ว ยิ่งถ้าลูกถ่ายเหลววันละหลายๆ ครั้ง หรืออ้วกทุกครั้งที่ดื่มน้ำเข้าไปด้วย ร่างกายของเด็กจะเข้าสู่ภาวะขาดน้ำอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง ส่งผลให้ความดันโลหิตลดลง เลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญไม่พอ และเกิดภาวะช็อกได้หากไม่ได้รับการแก้ไขที่ถูกต้องทันเวลา

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่บอกว่าลูกกำลังขาดน้ำ?

คุณพ่อคุณแม่ควรสังเกตอาการเหล่านี้อย่างใกล้ชิดเมื่อลูกมีอาการป่วย

• ปากแห้ง คอแห้ง และเวลา ร้องไห้ไม่มีน้ำตา นี่คือสัญญาณเบื้องต้นที่บอกว่าร่างกายเริ่มเหลือน้ำน้อยแล้ว
• ปัสสาวะน้อยลงหรือไม่ยอมฉี่เลย ถ้าผ้าอ้อมของลูกแห้งสนิทติดต่อกันเกิน 3 ถึง 4 ชั่วโมง นั่นคือสัญญาณอันตราย
• กระหม่อมบุ๋มลงไป สำหรับเด็กทารก สังเกตตรงบริเวณกระหม่อมด้านหน้า ถ้าบุ๋มลึกกว่าปกติแสดงว่าขาดน้ำมาก
• ซึมลง หงุดหงิดง่าย หรือปลอบไม่ค่อย หาย ลูกจะไม่ค่อยเล่น ร่างกายอ่อนเพลียไม่มีแรง

วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อลูกเริ่มมีอาการ

สิ่งสำคัญที่สุดคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป

จิบเกลือแร่สำหรับเด็ก ORS อย่างถูกวิธี

ให้ลูกค่อยๆ จิบเกลือแร่ผงละลายน้ำชนิดสำหรับเด็ก (ORS) ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง ห้ามให้รวดเดียวหมดแก้วเพราะจะกระตุ้นให้อาเจียนซ้ำ หากลูกยังกินนมแม่ได้ ให้เข้าเต้าบ่อยขึ้นเพราะนมแม่ย่อยง่ายและมีภูมิคุ้มกัน

หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มบางประเภท

ห้ามให้น้ำเกลือแร่ของนักกีฬา น้ำอัดลม หรือน้ำผลไม้กล่องสำเร็จรูปเด็ดขาด เพราะเครื่องดื่มเหล่านี้มีปริมาณน้ำตาลสูงเกินไป ซึ่งจะดึงน้ำในลำไส้ออกมา ทำให้ท้องเสียแย่ลงไปอีก

อาการแบบไหนที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที?

หากลูกมีอาการเหล่านี้ ไม่ควรฝืนดูแลเองที่บ้าน ควรพาไปพบแพทย์ด่วนที่สุด

• อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่ดื่มน้ำหรือกินอะไรเข้าไป แม้แต่น้ำเปล่าก็เก็บไว้ในท้องไม่ได้
• ซึมมากปลุกตื่นยาก ตัวลาย หรือหายใจหอบลึก
• มีไข้สูงร่วมด้วย หรือมีเลือดปนมากับอุจจาระ
• ปากแห้งสนิท ตาโหลลึก และไม่มีปัสสาวะเลยนานเกิน 6 ชั่วโมง

การดูแลเด็กเล็กที่มีภาวะขาดน้ำต้องอาศัยความใจเย็นและความละเอียดอ่อนของคุณพ่อคุณแม่ การให้จิบน้ำเกลือแร่ทีละนิดอย่างสม่ำเสมอคือหัวใจสำคัญที่จะช่วยดึงลูกกลับมาจากภาวะวิกฤตได้ แต่ถ้าสังเกตแล้วอาการไม่ดีขึ้น การรีบมาพบแพทย์เพื่อให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำคือทางออกที่ปลอดภัยที่สุด