ปวดท้องหรือปวดหัวบ่อยแต่ตรวจไม่เจอโรค? ระวังนี่คือการแสดงออกทางร่างกายผ่านอาการปวดจากความเครียด

ทำไมความเครียดถึงแกล้งให้เราปวดท้องหรือปวดหัวได้

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้ที่มีอาการปวดศีรษะตุบๆ หรือปวดท้องมวนๆ มานาน จนกังวลว่าจะเป็นโรคร้ายแรง แต่พอตรวจร่างกายหรือส่องกล้องดูแล้วกลับไม่พบความผิดปกติทางโครงสร้างอวัยวะเลย ในทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่าการแสดงออกทางร่างกายผ่านอาการปวดจากความเครียด หรือ Psychosomatic Symptoms ซึ่งไม่ใช่การคิดไปเอง แต่มันคือปฏิกิริยาของระบบประสาทที่ตอบสนองต่อสภาวะจิตใจที่แบกรับไว้มากเกินไป

กลไกที่ร่างกายแอบส่งสัญญาณเตือนผ่านความเจ็บปวด

ร่างกายกับจิตใจเราเป็นเรื่องเดียวกันครับ เมื่อสมองเรารับรู้ถึงความเครียด ไม่ว่าจะเป็นความกังวลเรื่องงาน ปัญหาครอบครัว หรือการพักผ่อนไม่เพียงพอ ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียดอย่างคอร์ติซอลและอะดรีนาลีนออกมา ซึ่งฮอร์โมนเหล่านี้ส่งผลโดยตรงต่อสองระบบหลักคือ

• ระบบทางเดินอาหาร: ลำไส้ของเรามีเซลล์ประสาทหนาแน่นมาก ความเครียดทำให้เกิดการบีบตัวผิดปกติ นำไปสู่การปวดท้อง ท้องอืด หรือลำไส้แปรปรวน
• ระบบกล้ามเนื้อและหลอดเลือด: ความเครียดทำให้กล้ามเนื้อรอบศีรษะ คอ และบ่าเกร็งตัวโดยที่เราไม่รู้ตัว รวมถึงหลอดเลือดในสมองหดและขยายตัวผิดจังหวะ จนกลายเป็นอาการปวดหัวตึงเครียดหรือไมเกรน

สัญญาณเตือนที่บอกว่าอาการปวดของคุณมาจากความเครียด

หากคุณเริ่มสังเกตว่าอาการปวดมักจะเกิดขึ้นในช่วงเวลาเดิมๆ หรือสถานการณ์เดิมๆ เช่น ก่อนเข้าประชุมสำคัญ หรือช่วงที่มีเรื่องต้องตัดสินใจเยอะ นี่คือสัญญาณที่ชัดเจนที่สุด นอกจากนี้ลองสังเกตอาการร่วมเหล่านี้ดูครับ

• ปวดหัวแบบรู้สึกเหมือนมีอะไรมารัดหัวแน่นๆ ตลอดเวลา
• ปวดท้องแบบมวนๆ หรือรู้สึกจุกแน่นท้องบ่อยๆ โดยเฉพาะเวลาเครียด
• นอนไม่หลับ หรือหลับไม่สนิทจนตื่นมาไม่สดชื่น
• เบื่ออาหารหรือกินจุผิดปกติ

รับมืออย่างไรเมื่อใจพาร่างกายไปปวด

การรักษาที่ได้ผลดีที่สุดไม่ใช่แค่การกินยาแก้ปวด แต่คือการจัดการที่ต้นเหตุอย่างสมดุล

ปรับจังหวะชีวิตเพื่อลดความตึงเครียด

การฝึกกำหนดลมหายใจเข้าออกลึกๆ เพียงวันละ 5-10 นาที จะช่วยกระตุ้นระบบประสาทพาราซิมพาเทติก ซึ่งเป็นระบบที่ทำหน้าที่ผ่อนคลายร่างกาย ให้ทำงานได้ดีขึ้น ช่วยลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อและระบบทางเดินอาหารได้โดยตรง

เปลี่ยนความสัมพันธ์กับงานและปัญหา

หมอแนะนำให้เริ่มจากการสำรวจสิ่งที่กังวลและลิสต์ออกมาเป็นข้อๆ บางครั้งเมื่อเราเห็นปัญหาเป็นตัวหนังสือ เราจะพบว่าหลายเรื่องสามารถจัดการได้ทีละเปราะ แทนที่จะเก็บไว้ในหัวจนมันระเบิดออกมาเป็นอาการเจ็บป่วย

เมื่อไหร่ที่ต้องเลิกคิดว่าเป็นแค่เรื่องความเครียดและไปหาหมอ

ถึงแม้ความเครียดจะเป็นสาเหตุที่พบบ่อย แต่เราก็ห้ามประมาทเด็ดขาด หากคุณมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรเข้ามาตรวจเช็คให้แน่ใจอีกครั้ง

• น้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ได้ตั้งใจ
• มีอาการปวดท้องรุนแรงจนรบกวนการนอนหลับ
• อาเจียนหรือถ่ายเป็นเลือด หรือขับถ่ายผิดปกติไปจากเดิมอย่างชัดเจน
• ปวดหัวรุนแรงแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน หรือมีอาการชา อ่อนแรงร่วมด้วย

การดูแลตัวเองไม่ได้หมายความว่าเราต้องแข็งแกร่งตลอดเวลา การยอมรับว่าความเครียดส่งผลต่อร่างกายคือจุดเริ่มต้นของการรักษาที่ดีที่สุดครับ