โรคลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผลเรื้อรัง (Ulcerative colitis) คืออะไรและดูแลตัวเองอย่างไร

โรคลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผลเรื้อรัง (Ulcerative colitis) คืออะไร

หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการถ่ายเหลวเป็นเลือด ปวดท้องบิดเป็นพักๆ และต้องรีบเข้าห้องน้ำบ่อยจนใช้ชีวิตลำบาก หลังจากตรวจวินิจฉัยกันอย่างละเอียด บางคนต้องเผชิญกับคำวินิจฉัยที่เรียกว่า โรคลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผลเรื้อรัง ซึ่งเป็นโรคในกลุ่มลำไส้อักเสบเรื้อรัง (IBD) ที่เกิดจากการที่ระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายเราทำงานผิดปกติ แล้วหันไปจู่โจมเยื่อบุผิวลำไส้ใหญ่จนเกิดการอักเสบและเป็นแผลขึ้นมา

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าลำไส้อักเสบ

อาการของโรคนี้มักไม่ได้มาแค่ครั้งเดียวแล้วหาย แต่จะมาเป็นระยะๆ สลับกับช่วงที่สงบ โดยอาการหลักที่หมออยากให้สังเกตมีดังนี้

• มีอาการท้องเสียเรื้อรังติดต่อกันนานหลายสัปดาห์
• ถ่ายมีมูกเลือดปน หรือถ่ายเป็นเลือดสด
• ปวดท้องเกร็งบริเวณหน้าท้อง โดยเฉพาะก่อนขับถ่าย
• รู้สึกถ่ายไม่สุด หรือต้องรีบเข้าห้องน้ำทันทีแบบกะทันหัน
• มีอาการอ่อนเพลีย น้ำหนักลดโดยไม่มีสาเหตุ หรือมีไข้ต่ำๆ

ทำไมลำไส้ถึงอักเสบขึ้นมาได้

จนถึงปัจจุบันวงการแพทย์ยังไม่สามารถระบุสาเหตุที่ชัดเจนได้ว่าอะไรเป็นตัวกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันแปรปรวน แต่เราพบปัจจัยเสี่ยงที่น่าจะเกี่ยวข้องกัน คือพันธุกรรมที่อาจถ่ายทอดในครอบครัว รวมถึงปัจจัยทางสภาพแวดล้อม การกินอาหารบางประเภท หรือการอักเสบที่เกิดจากจุลินทรีย์ในลำไส้ไม่สมดุล ซึ่งทั้งหมดนี้ส่งผลให้ลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผลเรื้อรังกลายเป็นโรคประจำตัวที่ต้องดูแลกันยาวๆ

ตรวจวินิจฉัยแบบไหนถึงจะรู้แน่ชัด

วิธีมาตรฐานที่หมอใช้คือการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ เพื่อดูลักษณะของแผลและการกระจายตัวของการอักเสบ นอกจากนี้ยังต้องมีการตัดชิ้นเนื้อไปตรวจทางพยาธิวิทยาเพื่อยืนยันผล ร่วมกับการตรวจเลือดหรือตรวจอุจจาระเพื่อดูการอักเสบในร่างกายควบคู่ไปด้วยกัน เพื่อแยกโรคนี้ออกจากอาการท้องเสียจากการติดเชื้อหรืออาการลำไส้แปรปรวนชนิดปกติ

วิธีรักษาเพื่อคุมโรคให้อยู่หมัด

เป้าหมายการรักษาของหมอไม่ใช่แค่การลดอาการปวด แต่คือการทำให้แผลในลำไส้หายและยืดระยะที่โรคสงบให้นานที่สุด

• กลุ่มยาต้านการอักเสบ: เพื่อลดการอักเสบที่ผนังลำไส้โดยตรง
• ยากดภูมิคุ้มกัน: ในรายที่มีอาการรุนแรง เพื่อไม่ให้ภูมิคุ้มกันมาทำลายลำไส้ตัวเอง
• ยาชีววัตถุ: ทางเลือกใหม่สำหรับผู้ที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาเบื้องต้น
• การปรับเปลี่ยนอาหาร: หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นให้ลำไส้ทำงานหนัก เช่น อาหารที่มีกากใยสูงในช่วงที่ลำไส้อักเสบเฉียบพลัน หรืออาหารที่ทำให้เกิดแก๊ส

การใช้ชีวิตร่วมกับโรคนี้ให้มีความสุข

แม้โรคนี้จะเป็นการอักเสบเรื้อรัง แต่ถ้าคนไข้คุมอาการได้ดีก็สามารถใช้ชีวิตได้เหมือนคนทั่วไป สิ่งสำคัญคือการทานยาต่อเนื่องตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด แม้ในวันที่รู้สึกว่าอาการปกติแล้วก็ตาม การจดบันทึกอาการในแต่ละวันรวมถึงอาหารที่ทานจะช่วยให้หมอปรับการรักษาได้แม่นยำขึ้น หากมีอาการถ่ายเป็นเลือดจำนวนมากหรือปวดท้องรุนแรง อย่ารอช้าที่จะกลับมาพบหมอเพื่อประเมินสถานการณ์โดยเร็วที่สุด