ภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง: แค่เหนื่อยล้าสะสมหรือสัญญาณเตือนภัยจากร่างกาย

ตื่นมาแล้วรู้สึกไม่มีแรง ยกแขนยกขาไม่ค่อยขึ้น เหมือนแบตหมด

เวลาที่มีคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจแล้วบอกว่า ช่วงนี้รู้สึกไม่มีแรงเอาเสียเลย เดินนิดหน่อยก็เหนื่อย หรือบางทีทำของหลุดมือบ่อยๆ หมอมักจะชวนคุยต่อยาวๆ ครับ เพราะอาการอ่อนแรงเนี่ย มันมีตั้งแต่ความเหนื่อยล้าจากการนอนน้อย กล้ามเนื้ออักเสบ ไปจนถึงโรคทางระบบประสาทที่ต้องรีบวินิจฉัย

ในฐานะหมอ ผมอยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรงกันให้มากขึ้น ว่าอาการแบบไหนที่แค่พักผ่อนไม่พอ และแบบไหนที่ร่างกายกำลังส่งสัญญาณเตือนว่ามีความผิดปกติซ่อนอยู่ข้างใน

แยกร่างให้ออก: เหนื่อยเพลียทั่วไปกับกล้ามเนื้ออ่อนแรงแท้จริงต่างกันอย่างไร

เวลาพูดคำว่าไม่มีแรง หลายคนมักจะสับสนระหว่างอาการเหนื่อยล้า (Fatigue) กับภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรงจริงๆ (Weakness) ซึ่งทางการแพทย์สองอย่างนี้คนละเรื่องกันเลยครับ

อาการเหนื่อยเพลีย เป็นความรู้สึกไม่อยากขยับตัว ง่วงนอน หรือหมดเรี่ยวแรงทั่วทั้งร่าง ซึ่งมักจะดีขึ้นได้เองทันทีหลังจากการนอนหลับพักผ่อนเต็มอิ่ม หรือได้กินอาหารดีๆ แต่ถ้าเป็นภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง ต่อให้นอนตื่นมาสิบชั่วโมง กล้ามเนื้อส่วนนั้นก็ยังไม่มีแรงสั่งการตามใจไม่ได้อยู่ดี เช่น ติดกระดุมเสื้อไม่ได้ หวีผมไม่ขึ้น หรือลุกจากเก้าอี้แล้วเข่าทรุด

เช็กอาการด่วน: สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่ากล้ามเนื้อเริ่มมีปัญหา

ความน่ากลัวของโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงบางชนิด คือมันมักจะค่อยๆ เริ่มต้นทีละน้อยจนเราเผลอคิดไปเองว่าแก่ขึ้นหรือเปล่า หรือช่วงนี้งานหนักไป แต่ถ้าร่างกายมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรเริ่มสังเกตตัวเองอย่างใกล้ชิด

• แรงลดลงเฉพาะส่วน: เริ่มมีอาการตกหล่นของสิ่งของในมือบ่อยๆ เดินสะดุดขาตัวเองบ่อยขึ้น หรือรู้สึกว่าบันไดบ้านมันสูงขึ้นกว่าเดิม
• กล้ามเนื้อกระตุกหรือลีบเล็กลง: สังเกตเห็นเนื้อบริเวณแขนขาเต้นตุบๆ หรือขนาดกล้ามเนื้อสองข้างไม่เท่ากัน
• มีปัญหาเรื่องการกลืนและการพูด: เคี้ยวอาหารแล้วสำลักบ่อย เสียงเริ่มเปลี่ยนไปหรือพูดไม่ชัดโดยไม่มีสาเหตุ
• เหนื่อยง่ายหายใจลำบาก: รู้สึกอึดอัดเวลาต้องนอนราบ เหมือนปอดขยายตัวได้ไม่เต็มที่

ต้นตอของอาการ: กล้ามเนื้ออ่อนแรงเกิดจากอะไรได้บ้าง

ระบบการทำงานของกล้ามเนื้อเราซับซ้อนมากครับ มันต้องอาศัยการสั่งการตั้งแต่สมอง ไขสันหลัง เส้นประสาท ไปจนถึงจุดเชื่อมต่อระหว่างเส้นประสาทกับกล้ามเนื้อ ถ้ามีจุดไหนพัง ระบบการทำงานก็จะรวนไปหมด

ปัญหาจากระบบประสาทและสมองส่วนกลาง

โรคหลอดเลือดสมอง หรืออัมพฤกษ์อัมพาต มักจะทำให้เกิดอาการอ่อนแรงครึ่งซีกแบบเฉียบพลัน ซึ่งอันนี้ต้องรีบไปโรงพยาบาลด่วนภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

โรคของเส้นประสาทส่วนปลายและกล้ามเนื้อโดยตรง

บางครั้งปัญหาไม่ได้อยู่ที่สมอง แต่อ1ยู่ที่ตัวกล้ามเนื้ออักเสบเรื้อรัง หรือมีภูมิคุ้มกันไปรบกวนจุดเชื่อมต่อประสาท ทำให้สารสื่อประสาททำงานไม่ได้ กล้ามเนื้อเลยหดตัวไม่ไหว

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองเมื่อตรวจพบความผิดปกติ

เมื่อหมอตรวจวินิจฉัยจนแน่ใจแล้วว่าอาการอ่อนแรงนั้นเกิดจากสาเหตุใด แนวทางการดูแลก็จะปรับไปตามโรคครับ เช่น การให้ยาปรับภูมิคุ้มกัน การทำกายภาพบำบัดเพื่อรักษามวลกล้ามเนื้อไม่ให้ฝ่อลีบไปก่อนเวลาอันควร หรือการใช้อุปกรณ์ช่วยพยุงตัว

สิ่งสำคัญที่สุดคือการไม่ปล่อยทิ้งไว้จนอาการลุกลาม เพราะถ้าร่างกายส่งสัญญาณเตือนแล้ว การรีบมาพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยรักษาและชะลอความเสื่อมได้ดีที่สุดครับ