หลายคนที่ชื่นชอบเมนูอาหารพื้นบ้านประเภทก้อยปลา ลาบปลาดิบ หรือส้มปลาน้อย อาจเคยได้ยินความเชื่อต่อๆ กันมาว่า ไม่เป็นไรหรอก ทานเสร็จแล้วค่อยไปซื้อยาถ่ายพยาธิมากินล้างท้องเอาทีหลังก็ได้ ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้และเจอเคสเกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ในตับมานับไม่ถ้วน หมออยากบอกตรงนี้เลยว่า ความคิดนี้เป็นเรื่องที่อันตรายมาก การกินยาถ่ายพยาธิใบไม้ในตับไม่ใช่เรื่องที่จะซื้อมากินเล่นๆ เหมือนยาสามัญประจำบ้านทั่วไปได้เลย และวันนี้หมออยากมาแชร์ข้อมูลสำคัญที่คุณต้องรู้ก่อนที่จะหยิบยาชนิดนี้เข้าปาก
ทำความรู้จักพยาธิใบไม้ในตับ ตัวร้ายที่แฝงตัวอยู่ในเมนูดิบยอดฮิต
ก่อนที่เราจะไปพูดถึงเรื่องยา หมออยากให้เข้าใจก่อนว่า พยาธิใบไม้ในตับเป็นพยาธิชนิดหนึ่งที่อาศัยอยู่ในปลาน้ำจืดเกล็ดขาวชนิดต่างๆ เมื่อเรากินเนื้อปลาเหล่านี้แบบดิบๆ หรือกึ่งสุกกึ่งดิบ ตัวอ่อนของพยาธิจะเข้าไปเจริญเติบโตในท่อน้ำดีในตับของเรา พวกมันจะเกาะติดและกัดกินน้ำดี ส่งผลให้ท่อน้ำดีเกิดการอักเสบเรื้อรัง ซึ่งนี่คือสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดีในอนาคต ซึ่งเป็นมะเร็งที่รักษาได้ยากและมีอัตราการเสียชีวิตที่สูงมาก
ยาถ่ายพยาธิใบไม้ในตับทำงานอย่างไร?
ยาหลักที่แพทย์ใช้ในการรักษาโรคพยาธิใบไม้ในตับคือ ยาพราซิควอนเทล (Praziquantel) ซึ่งเป็นยาที่ออกฤทธิ์โดยการทำให้ผนังเซลล์ของพยาธิเป็นอัมพาตและสูญเสียการควบคุมสารอาหาร ทำให้พยาธิหลุดออกจากการยึดเกาะในท่อน้ำดี และถูกร่างกายขับถ่ายออกมาตามธรรมชาติ แม้ยานี้จะมีประสิทธิภาพสูงมากในการกำจัดพยาธิ แต่ก็เป็นยาที่มีความแรงและมีผลกระทบต่อร่างกายสูงเช่นกัน
ข้อควรระวังในการใช้ยาถ่ายพยาธิใบไม้ในตับ เพื่อความปลอดภัยของร่างกาย
สำหรับ ข้อควรระวังในการใช้ยาถ่ายพยาธิ ใบไม้ในตับนั้น หมออยากให้ทุกคนทำความเข้าใจและปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด เพราะหากใช้ยาผิดวิธีหรือใช้ในกลุ่มคนที่ไม่เหมาะสม อาจก่อให้เกิดอันตรายรุนแรงถึงชีวิตได้
หลีกเลี่ยงการขับขี่พาหนะหรือทำงานกับเครื่องจักรหลังกินยา
ยาพราซิควอนเทลมีผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยมากคือ อาการวิงเวียนศีรษะ ปวดหัว ง่วงซึม และอ่อนเพลีย หมอแนะนำว่าหลังจากกินยาชนิดนี้แล้ว ควรพักผ่อนอยู่กับบ้าน และหลีกเลี่ยงการขับรถหรือการทำงานกับเครื่องจักรกลอย่างเด็ดขาดเป็นเวลาอย่างน้อย 24 ชั่วโมง เพื่อป้องกันอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้น
ผู้ป่วยโรคตับและไตต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างใกล้ชิด
เนื่องจากตัวยาจะถูกดูดซึมและผ่านกระบวนการทำลายฤทธิ์ยาที่ตับ ก่อนจะถูกขับออกทางไต หากคนไข้มีภาวะตับแข็ง ตับอักเสบ หรือไตทำงานบกพร่อง การกำจัดยาออกจากร่างกายจะทำได้ช้าลง ส่งผลให้ยาสะสมในร่างกายมากเกินไปจนเกิดพิษได้ ดังนั้น ผู้ป่วยในกลุ่มนี้ห้ามซื้อยามากินเองโดยเด็ดขาด
สตรีมีครรภ์และคุณแม่ที่กำลังให้นมบุตรต้องระวังเป็นพิเศษ
ในช่วง 3 เดือนแรกของการตั้งครรภ์ หมอไม่แนะนำให้กินยาชนิดนี้เด็ดขาด เว้นแต่จะมีความจำเป็นจริงๆ และต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น ส่วนคุณแม่ที่กำลังให้นมบุตร หากจำเป็นต้องกินยานี้ จะต้องงดการให้นมลูกและปั๊มนมทิ้งเป็นเวลาอย่างน้อย 72 ชั่วโมงหลังจากกินยา เพื่อป้องกันไม่ให้ตัวยาผ่านทางน้ำนมไปสู่ลูกน้อย
ระวังในผู้ที่มีประวัติเคยเป็นโรคพยาธิตัวตืดในสมอง
นี่คือข้อควรระวังที่สำคัญมาก หากคนไข้มีตัวอ่อนของพยาธิตัวตืดแฝงอยู่ในสมองโดยไม่รู้ตัว การกินยาพราซิควอนเทลอาจเข้าไปทำให้ตัวอ่อนในสมองตาย ซึ่งจะกระตุ้นให้เกิดการอักเสบรุนแรงในสมอง มีอาการชัก หมดสติ หรืออัมพาตได้ ดังนั้น หากมีอาการผิดปกติทางระบบประสาท ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ
กินยาถ่ายพยาธิป้องปัดล่วงหน้าไม่ได้ และไม่ช่วยป้องกันการติดเชื้อซ้ำ
หมออยากขอเน้นย้ำความเข้าใจผิดที่เจอบ่อยที่สุด คือการคิดว่ากินยาดักไว้ก่อนแล้วจะไปกินปลาดิบได้อย่างสบายใจ ยาถ่ายพยาธิมีหน้าที่กำจัดพยาธิที่อยู่ในร่างกาย ณ ขณะนั้นเท่านั้น ไม่ได้มีฤทธิ์เหมือนวัคซีนที่จะช่วยป้องกันไม่ให้พยาธิตัวใหม่เข้ามาในร่างกาย หากคุณกินยาล้างท้องวันนี้ แต่พรุ่งนี้กลับไปกินก้อยปลาดิบอีก คุณก็สามารถติดพยาธิใบไม้ในตับได้ทันทีเหมือนเดิม
นอกจากนี้ การกินยาถ่ายพยาธิซ้ำๆ บ่อยครั้งโดยไม่จำเป็น ยังส่งผลเสียต่อตับและไตโดยตรง และอาจทำให้เกิดการอักเสบซ้ำซากในท่อน้ำดีจากการที่พยาธิตายและหลุดออก ซึ่งสุดท้ายก็เป็นการเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีอยู่ดี
วิธีดูแลตัวเองที่ดีที่สุดเพื่อให้ห่างไกลพยาธิใบไม้ในตับ
วิธีป้องกันที่ดีที่สุดและง่ายที่สุด ไม่ใช่การพึ่งยาถ่ายพยาธิ แต่คือการปรับพฤติกรรมการกินอาหาร หลีกเลี่ยงการกินปลาน้ำจืดดิบทุกชนิด โดยหันมาปรุงสุกด้วยความร้อนจนทั่วถึงก่อนรับประทาน และหากสงสัยว่าตัวเองมีความเสี่ยง หรือมีอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา หรือตาเหลืองตัวเหลือง หมอแนะนำให้ไปพบแพทย์เพื่อตรวจอุจจาระหรือตรวจเลือดหาพยาธิอย่างถูกต้อง ดีกว่าการไปซื้อยามากินเองโดยไม่รู้ปริมาณที่เหมาะสม
ตับของเรามีเพียงอันเดียวในชีวิต การดูแลรักษาตับให้แข็งแรงและปลอดภัยจากการติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับ จึงเริ่มง่ายๆ ที่การกินอาหารปรุงสุก และการใช้ยาอย่างปลอดภัยและถูกวิธีภายใต้คำแนะนำของแพทย์
