เจาะลึกเรื่องการแพร่กระจายของเชื้อผ่านละอองฝอยและการสัมผัสแบบเข้าใจง่าย

ทำความเข้าใจเรื่องละอองฝอยและการติดเชื้อในชีวิตประจำวัน

หลายครั้งที่คนไข้มักถามหมอว่า ทำไมแค่เดินผ่านหรือนั่งใกล้กันนิดเดียวถึงติดเชื้อได้ ทั้งที่ไม่ได้สัมผัสตัวกันเลย ความจริงแล้วการแพร่กระจายของเชื้อผ่านละอองฝอยถือเป็นช่องทางหลักที่เชื้อโรคส่วนใหญ่ใช้ในการเดินทางจากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่ง ซึ่งเราต้องทำความเข้าใจก่อนว่าเชื้อเหล่านี้ไม่ได้ลอยไปในอากาศได้เอง แต่มันอาศัยพาหะที่เป็นละอองน้ำเล็กๆ จากร่างกายเรานี่เอง

ละอองฝอยและละอองขนาดใหญ่ต่างกันอย่างไร

เวลาที่เราไอ จาม หรือแม้แต่พูดคุย ร่างกายจะพ่นละอองน้ำขนาดต่างๆ ออกมา ซึ่งหมอขอแบ่งให้เข้าใจง่ายดังนี้

• ละอองขนาดใหญ่ (Droplets): มีขนาดค่อนข้างหนักและมักจะตกลงสู่พื้นหรือพื้นผิวต่างๆ อย่างรวดเร็วภายในระยะไม่เกิน 1-2 เมตร การติดเชื้อรูปแบบนี้จึงมักเกิดจากการที่เราอยู่ใกล้ผู้ป่วยมากเกินไปจนละอองเหล่านั้นกระเด็นมาโดนจมูก ปาก หรือตาของเรา
• ละอองฝอย (Aerosols): เป็นอนุภาคขนาดเล็กมากจนแทบจะไม่มีน้ำหนัก มันสามารถลอยอยู่ในอากาศได้นานและเดินทางไปได้ไกลกว่าละอองขนาดใหญ่ ซึ่งทำให้คนรอบข้างมีโอกาสสูดดมเข้าไปได้แม้จะไม่ได้อยู่ใกล้ผู้ป่วยในจังหวะนั้นก็ตาม

เมื่อเชื้อโรคมาเกาะตามพื้นผิว สัมผัสอย่างไรถึงจะติด

นอกจากเรื่องการสูดดมแล้ว การแพร่กระจายของเชื้อผ่านการสัมผัสเป็นเรื่องที่เรามักเผลอทำโดยไม่รู้ตัว เชื้อโรคที่ปนอยู่ในละอองน้ำเมื่อตกลงไปเกาะตามลูกบิดประตู ปุ่มกดลิฟต์ หรือราวบันได จะสามารถมีชีวิตอยู่ได้นานหลายชั่วโมงหรือหลายวันขึ้นอยู่กับพื้นผิวประเภทนั้น

วิธีป้องกันการติดเชื้อจากการสัมผัส

• หมั่นล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์เจลทันทีหลังจากจับของสาธารณะ
• ฝึกนิสัยไม่เอามือมาขยี้ตา แคะจมูก หรือสัมผัสปาก เพราะเป็นช่องทางหลักที่เชื้อจะเข้าสู่ร่างกาย
• เช็ดทำความสะอาดสิ่งของที่ต้องหยิบจับบ่อยๆ เช่น โทรศัพท์มือถือ คีย์บอร์ด หรือพวงกุญแจรถเป็นประจำ

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อลดความเสี่ยงในพื้นที่สาธารณะ

การป้องกันที่มีประสิทธิภาพที่สุดไม่ได้ขึ้นอยู่กับการใช้ยา แต่ขึ้นอยู่กับการสร้างระยะห่างที่เหมาะสมและการป้องกันตัวพื้นฐาน การสวมหน้ากากอนามัยในพื้นที่ปิดหรือพื้นที่ที่มีคนหนาแน่นยังคงเป็นวิธีที่ได้ผลดีที่สุดในการดักจับละอองฝอยไม่ให้แพร่กระจายออกมาจากผู้ติดเชื้อ และช่วยกรองละอองฝอยจากอากาศรอบข้างไม่ให้เข้าสู่ระบบทางเดินหายใจของเราโดยตรง รวมถึงการเลี่ยงการอยู่ในที่ที่อากาศถ่ายเทไม่สะดวกเป็นเวลานาน ก็จะช่วยลดความเสี่ยงในการรับเชื้อผ่านละอองฝอยได้มากทีเดียว