เจาะลึกโรคพยาธิ Anisakiasis ในระบบทางเดินอาหาร: เมื่ออาหารญี่ปุ่นสุดโปรดพาซวย

คำเตือนจากหมอ: สะดุ้งตื่นกลางดึกเพราะปวดท้องรุนแรงหลังกินซูซิมื้อดึก

ช่วงนี้ปฏิเสธไม่ได้เลยว่าเมนูอาหารญี่ปุ่นอย่างซูซิก and ซาชิมิ ปลาดิบเนื้อหวานฉ่ำ กลายเป็นเมนูยอดฮิตติดลมบนของหลายคน แต่บางทีความสุขในการกินของอร่อยก็ต้องแลกมาด้วยความเสี่ยง ถ้าปลาสดที่เรากินเข้าไปนั้นแอบซ่อนแขกไม่ได้รับเชิญเอาไว้ โดยเฉพาะเจ้าพยาธิหน้าตาประหลาดที่ชื่อว่า อะนิซากิส (Anisakis) ซึ่งมักจะฝังตัวเงียบๆ อยู่ในเนื้อปลาทะเล

เวลาที่หมอเจอคนไข้เดินกุมท้องเข้ามาด้วยอาการปวดบิดเกร็งอย่างรุนแรงแทบขาดใจ หลังจากเพิ่งจัดปลาดิบไปไม่กี่ชั่วโมง มักจะนึกถึงเจ้าพยาธิ โรคพยาธิ Anisakiasis ในระบบทางเดินอาหาร ตัวนี้เป็นอันดับแรกเสมอ เพราะฤทธิ์เดชของมันเวลาเข้าไปอาละวาดในกระเพาะหรือลำไส้นั้น ไม่ธรรมดาเลยทีเดียว

เจ้าพยาธิอะนิซากิสคืออะไร และทำไมมันถึงมาอยู่ในจานอาหารของเรา

พยาธิอะนิซากิสเป็นพยาธิตัวกลมชนิดหนึ่งครับ วงจรชีวิตของมันเริ่มต้นจากสัตว์ทะเลตัวเล็กๆ ก่อนจะถูกปลาทะเลกินเข้าไปสะสมเรื่อยๆ จนไปอยู่ในปลาที่เรานิยมเอามาทำอาหารสดยอดฮิต เช่น ปลาแซลมอน ปลาทูน่า ปลาตาหวาน หรือปลาซาบะ

เมื่อเรากินเนื้อปลาดิบๆ หรือปลาที่ปรุงแบบสุกๆ ดิบๆ และผ่านกระบวนการความร้อนไม่เพียงพอ เจ้าพยาธิตัวใสขนาดจิ๋วเหล่านี้ที่ยังมีชีวิตอยู่ ก็จะรอดูกรดในกระเพาะอาหารของเรา แล้วเริ่มต้นใช้ปากตะขอของมันเจาะไชผนังทางเดินอาหารทันที ความรู้สึกปวดท้องแปล๊บๆ หรือปวดบิดอย่างรุนแรงจึงเกิดขึ้นตามมา เพราะเนื้อเยื่อของเรากำลังเกิดการอักเสบจากการถูกเจ้าพยาธิรุกราน

อาการแบบนี้ฟ้องว่าโดนพยาธิเล่นงานเข้าแล้ว: สังเกตอย่างไรดี

ความพีคของ โรคพยาธิ Anisakiasis ในระบบทางเดินอาหาร คือ อาการมักจะไม่ได้มาแบบเรื้อรัง แต่จะจู่โจมอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงหลังกินอาหารเข้าไป โดยอาการเด่นๆ ที่หมอมักจะซักประวัติเจอมีดังนี้

• ปวดท้องช่วงบนหรือรอบสะดืออย่างรุนแรงและฉับพลัน บางคนปวดจนตัวงอเหมือนไส้ติ่งอักเสบ
• คลื่นไส้ อาเจียนหนักมาก บางรายอาเจียนจนหมดแรง
• มีอาการท้องอืด แน่นท้อง หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรติดอยู่ในคอ
• ในบางรายที่มีอาการแพ้รุนแรง อาจมีผื่นขึ้นตามตัว ริมฝีปากบวม หรือหายใจติดขัดร่วมด้วย

หมอวินิจฉัยและรักษาอย่างไรเมื่อเจอแจ็คพอตนี้

เวลาคนไข้มาด้วยอาการปวดท้องเฉียบพลันหลังกินปลาดิบ หมอจะซักประวัติเรื่องอาหารการกินอย่างละเอียดครับ หากสงสัยว่าเป็นเจ้าพยาธิอะนิซากิสจริงๆ วิธีการตรวจยืนยันและรักษาที่ได้ผลดีที่สุดในปัจจุบัน คือการส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนบน (Gastroscopy)

ข้อดีของการส่องกล้องคือคุณหมอจะมองเห็นตัวพยาธิที่กำลังเกาะหรือฝังตัวอยู่ที่ผนังกระเพาะอาหารได้อย่างชัดเจน จากนั้นจะใช้เครื่องมือชิ้นเล็กๆ คีบตัวพยาธิออกให้หมดในคราวเดียว ซึ่งพอดึงตัวต้นเหตุออกปุ๊บ อาการปวดท้องทรมานก็จะหายไปอย่างรวดเร็วแทบจะทันทีหลังตื่นจากการส่องกล้องเลยทีเดียว

เคล็ดลับกินปลาดิบอย่างไรให้ปลอดภัยห่างไกลพยาธิ

หมอไม่ได้ห้ามกินอาหารญี่ปุ่นนะครับ เพราะความสุขในการกินเป็นเรื่องสำคัญ แต่เราต้องกินด้วยความระมัดระวังและรู้วิธีป้องกันตัวเอง เพื่อไม่ให้ต้องมานอนทรมานที่โรงพยาบาล

• เลือกกินร้านที่ได้มาตรฐาน: ร้านอาหารญี่ปุ่นที่ดีควรมีกระบวนการจัดการวัตถุดิบที่สะอาดและมีความน่าเชื่อถือ
• ผ่านกระบวนการแช่เยือกแข็งที่ถูกต้อง: ตามมาตรฐานความปลอดภัย อาหารทะเลที่จะนำมาทานดิบควรผ่านการแช่แข็งในอุณหภูมิที่ต่ำกว่าลบยี่สิบองศาเซลเซียส เป็นเวลาไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน เพื่อฆ่าตัวอ่อนพยาธิให้ตายสนิท
• ความร้อนคือคำตอบที่ดีที่สุด: ถ้าไม่มั่นใจเรื่องความสดหรือกระบวนการแช่แข็ง การปรุงสุกด้วยความร้อนสูงกว่าหกสิบองศาเซลเซียส เป็นเวลาอย่างน้อยห้านาที คือวิธีที่ปลอดภัยที่สุดร้อยเปอร์เซ็นต์

สรุปส่งท้ายจากห้องตรวจ

การมีความสุขกับอาหารรสเลิศเป็นเรื่องที่ดีต่อใจครับ แต่เรื่องความสะอาดและความปลอดภัยของอาหารก็เป็นสิ่งที่เราละเลยไม่ได้เลย หากวันไหนไปกินปลาดิบแล้วจู่ๆ เกิดอาการปวดท้องรุนแรงขึ้นมาแบบไม่มีปี่มีขลุ่ย อย่าปล่อยทิ้งไว้เด็ดขาด รีบมาพบแพทย์เพื่อให้วินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงที จะได้ปลอดภัยและกลับไปใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขครับ