ปวดหัวเพราะขาดกาแฟใช่ไหม? ทำความเข้าใจภาวะปวดศีรษะจากการถอนสารคาเฟอีน

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ตื่นมาตอนเช้าแล้วรู้สึกปวดตุบๆ ที่ขมับหรือท้ายทอย หงุดหงิดง่าย สมองตื้อคิดงานไม่ออก จนกระทั่งได้กาแฟสักแก้วเข้าปาก อาการเหล่านั้นก็หายเป็นปลิดทิ้ง ความจริงแล้วอาการเหล่านี้ไม่ใช่แค่ความรู้สึกทางใจ แต่เป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายที่กำลังบอกว่าสมองกำลังขาดสารคาเฟอีนอยู่

คาเฟอีนออกฤทธิ์กับสมองเราอย่างไร ทำไมขาดแล้วถึงปวดหัว?

เวลาที่เราดื่มกาแฟ ชา หรือเครื่องดื่มชูกำลัง คาเฟอีนจะเดินทางเข้าสู่กระแสเลือดและขึ้นไปสู่สมอง โดยมันจะไปแย่งที่จับกับตัวรับสารที่ชื่อว่าอะดีโนซีน ซึ่งเป็นสารเคมีในสมองที่คอยทำหน้าที่ทำให้เรารู้สึกง่วงและผ่อนคลาย เมื่อคาเฟอีนเข้ามาบล็อกเจ้าตัวรับนี้ สมองจึงตื่นตัวและหลอดเลือดในสมองก็หดตัวลง

แต่ถ้าร่างกายได้รับคาเฟอีนเป็นประจำทุกวันจนเกิดความเคยชิน สมองจะพยายามปรับตัวโดยการสร้างตัวรับอะดีโนซีนเพิ่มขึ้นมารองรับ ทีนี้พอวันไหนที่คุณงดกาแฟกะทันหัน หรือลดปริมาณลงอย่างรวดเร็ว สารอะดีโนซีนจำนวนมหาศาลจะเข้ามาจับกับตัวรับที่เพิ่มขึ้นพร้อมๆ กัน ส่งผลให้หลอดเลือดในสมองขยายตัวอย่างรวดเร็ว เลือดไหล and ไปเลี้ยงสมองมากกว่าปกติ แรงดันที่เปลี่ยนไปนี้เองที่เป็นต้นเหตุของอาการปวดศีรษะตุบๆ ที่คุณกำลังเผชิญอยู่

ช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกที่หยุดกาแฟ: อาการเตือนและวิธีรับมือ

อาการปวดหัวจากการขาดคาเฟอีนมักจะเริ่มทักทายคุณหลังจากแก้วสุดท้ายผ่านไปประมาณ 12 ถึง 24 ชั่วโมง และจะแสดงอาการหนักที่สุดในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรก นอกจากอาการปวดหัวแล้ว หลายคนอาจจะมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย:

• รู้สึกอ่อนเพลีย ไม่มีแรง ง่วงนอนตลอดเวลา
>
• หงุดหงิดง่าย วิตกกังวล หรือไม่มีสมาธิในการทำงาน
>
• มีอาการคลื่นไส้ หรือรู้สึกปั่นป่วนในท้อง
>
• กล้ามเนื้อตึงเกร็ง บริเวณคอและบ่า

ถ้าถามว่าอาการเหล่านี้จะอยู่กับเรานานแค่ไหน ข่าวดีคือมันเป็นอาการชั่วคราวที่จะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปเองภายในสองถึงเก้าวัน ขึ้นอยู่กับปริมาณคาเฟอีนที่คุณเคยบริโภคเข้าไปในแต่ละวัน

วิธีลดปริมาณคาเฟอีนแบบไม่ทรมานร่างกาย

การหักดิบเลิกกาแฟทันทีอาจทำให้คุณต้องทรมานกับอาการปวดหัวอย่างรุนแรงจนทำงานไม่ไหว แพทย์มักจะแนะนำให้ใช้วิธีทยอยลดปริมาณลงทีละน้อย เพื่อให้เวลาสมองได้ปรับตัว เช่น:

• ค่อยๆ ลดขนาดแก้วกาแฟลง หรือผสมกาแฟไม่มีคาเฟอีน (Decaf) ลงไปผสมทีละนิด
>
• เปลี่ยนจากกาแฟคั่วเข้มแก้วใหญ่ มาเป็นชาเขียวหรือชาดำที่มีปริมาณคาเฟอีนน้อยกว่า
>
• ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ ระหว่างวัน เพื่อช่วยขับสารพิษและลดความรุนแรงของอาการปวดหัว
>
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อช่วยให้สมองฟื้นตัวได้เร็วขึ้น

กินยาแก้ปวดเมื่อไหร่ดี และข้อควรระวังที่ต้องรู้

หากอาการปวดหัวรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันมากเกินไป การใช้ยากลุ่มพาราเซตามอลหรือยาแก้อักเสบทั่วไปสามารถช่วยบรรเทาอาการได้ชั่วคราว แต่ต้องระวังการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มที่มีส่วนผสมของคาเฟอีนร่วมด้วย เพราะนั่นจะยิ่งทำให้วงจรการติดคาเฟอีนไม่จบสิ้น และอาจทำให้อาการแย่ลงไปอีกเมื่อยาหมดฤทธิ์

อาการปวดหัวแบบไหนที่ไม่ใช่แค่เรื่องขาดกาแฟและต้องไปพบแพทย์

แม้ว่าอาการปวดหัวจะเกิดขึ้นหลังจากการงดคาเฟอีน แต่หากคุณมีอาการปวดศีรษะร่วมกับอาการผิดปกติอื่นๆ เช่น มีไข้สูง คอแข็ง แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หรือเป็นการปวดหัวรุนแรงเฉียบพลันแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาจไม่ใช่แค่เรื่องของการขาดคาเฟอีน แต่อาจมีโรคทางสมองอื่นๆ ซ่อนอยู่