เจาะลึกความแตกต่างระหว่างภาวะเต้านมอัดคัดกับเต้านมอักเสบ ฉบับคุณแม่มือใหม่ต้องรู้

เต้าคัดกับเต้าอักเสบ แยกกันยังไงไม่ให้สับสน

คุณแม่หลายท่านที่กำลังให้นมบุตรมักจะเจอกับปัญหาปวดเต้านม ซึ่งบางครั้งก็นึกว่าเป็นแค่เต้าคัดธรรมดา เดี๋ยวลูกดูดก็หาย แต่จริงๆ แล้วอาการปวดที่เกิดขึ้นอาจไม่ได้มีสาเหตุเดียวกันเสมอไป การแยกให้ออกว่าอาการที่เป็นอยู่คือภาวะเต้านมอัดคัด หรือเริ่มลามไปถึงขั้นเต้านมอักเสบนั้นสำคัญมาก เพราะวิธีดูแลรักษาต่างกันอย่างสิ้นเชิง

เต้านมอัดคัด คืออะไรและเกิดขึ้นตอนไหน

ภาวะเต้านมอัดคัด หรือ Breast Engorgement มักเกิดขึ้นในช่วงที่น้ำนมเริ่มมาเต็มที่ โดยเฉพาะช่วงวันแรกๆ หลังคลอด หรือเกิดจากการที่ลูกดูดนมไม่เกลี้ยงเต้า หรือเว้นระยะห่างการให้นมนานเกินไป ทำให้น้ำนมค้างอยู่ในท่อเป็นจำนวนมาก

อาการสังเกตได้ง่ายๆ คือ:

• เต้านมทั้งสองข้างรู้สึกแข็ง ตึง เหมือนมีก้อนแข็งๆ กระจายอยู่ทั่ว
• ผิวหนังบริเวณเต้านมอาจดูตึงเปรี๊ยะ แต่ไม่แดงจัด
• ลูกดูดนมยากขึ้นเพราะเต้าแข็งจนหัวนมจมลงไป
• มักไม่มีไข้ หรือถ้ามีก็มักเป็นไข้ต่ำๆ จากการที่ร่างกายปรับตัวกับปริมาณน้ำนม

เต้านมอักเสบ เรื่องใหญ่ที่ต้องรีบรับมือ

เมื่อไหร่ก็ตามที่น้ำนมค้างอยู่นานจนเกิดการติดเชื้อ หรือท่อน้ำนมอุดตันแล้วไม่ได้รีบแก้ไข ร่างกายจะตอบสนองจนเกิดเป็นเต้านมอักเสบ หรือ Mastitis ซึ่งเป็นภาวะที่รุนแรงกว่าเต้าคัดทั่วไป

อาการเตือนภัยที่ต้องเฝ้าระวัง:

• ปวดเต้านมมากเฉพาะจุด มักพบรอยแดงเป็นปื้นบริเวณที่อักเสบ
• ผิวหนังบริเวณที่แดงจะรู้สึกร้อนเมื่อสัมผัส
• มีไข้สูง หนาวสั่น ปวดเมื่อยตามตัวคล้ายจะเป็นไข้หวัดใหญ่
• รู้สึกอ่อนเพลียอย่างเห็นได้ชัด

วิธีจัดการเบื้องต้นเมื่อเริ่มรู้สึกไม่สบายเต้า

หากอาการยังอยู่ในขั้นเต้าคัด การระบายน้ำนมออกเป็นวิธีที่ดีที่สุด ให้ลูกดูดนมบ่อยขึ้นหรือใช้เครื่องปั๊มนมช่วยในช่วงที่ลูกดูดไม่หมด ส่วนการประคบนั้นให้เน้นประคบอุ่นก่อนให้นมเพื่อช่วยให้น้ำนมไหลสะดวก แต่ถ้าเต้าบวมแดงร้อนมากจนเริ่มสงสัยว่าอักเสบ ให้ลองประคบเย็นเบาๆ หลังให้นมเพื่อลดความเจ็บปวดและลดการอักเสบ

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

คุณแม่ไม่ควรทนเจ็บหากมีสัญญาณเหล่านี้ปรากฏ:

• มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส
• บริเวณที่เป็นรอยแดงมีขนาดขยายกว้างขึ้นเรื่อยๆ
• พบตุ่มหนองหรือมีของเหลวผิดปกติไหลออกมาจากหัวนม
• ดูแลตัวเองตามวิธีเบื้องต้นแล้ว 24 ชั่วโมงอาการยังไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง

การปล่อยให้เต้านมอักเสบเรื้อรังโดยไม่ได้รับยาปฏิชีวนะที่เหมาะสม อาจทำให้เกิดฝีหนองในเต้านม ซึ่งอาจต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเล็ก ดังนั้นหากสงสัยว่าอักเสบ การเข้าพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและรับยาฆ่าเชื้อที่ปลอดภัยต่อการให้นมบุตรจึงเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด