ขั้นตอนการปฐมพยาบาลเบื้องต้นหลังถูกสัตว์กัดหรือข่วน

ล้างแผลให้สะอาดคือด่านแรกที่สำคัญที่สุด

เวลาเจอเหตุการณ์ไม่คาดฝันอย่างการถูกสุนัข แมว หรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกัดหรือข่วน สิ่งแรกที่หมออยากให้ตั้งสติและทำทันทีคือการล้างแผลครับ ไม่ต้องรอให้ถึงโรงพยาบาล เพราะเชื้อโรคในปากสัตว์มักจะซ่อนอยู่ตามน้ำลาย การล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและฟอกสบู่ให้ทั่วอย่างน้อย 15 นาที จะช่วยลดปริมาณเชื้อโรคโดยเฉพาะเชื้อพิษสุนัขบ้าออกไปได้มหาศาล ยิ่งล้างได้เร็วและนานเท่าไร โอกาสรอดพ้นจากเชื้อร้ายก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น

จัดการกับแผลกัดและแผลข่วนอย่างไรให้ปลอดภัย

หลังจากล้างน้ำและสบู่จนสะอาดแล้ว ให้ใช้ยาฆ่าเชื้อ เช่น โพวิโดน-ไอโอดีน แต้มบริเวณแผลเพื่อฆ่าเชื้อเบื้องต้น ข้อควรระวังคืออย่าเพิ่งรีบปิดแผลด้วยพลาสเตอร์แน่นหนาในทันที หากแผลเลือดไหลไม่หยุดให้ใช้ผ้าสะอาดกดไว้จนเลือดหยุดไหล แต่ถ้าเป็นแผลฉกรรจ์หรือมีเลือดพุ่งออกมาไม่หยุด กรณีนี้ต้องรีบไปพบแพทย์โดยด่วนเพื่อเย็บแผลหรือห้ามเลือดอย่างถูกวิธี

ทำไมการล้างแผลด้วยสบู่ถึงกำจัดเชื้อได้ดีกว่าแค่ล้างน้ำเปล่า

หลายคนสงสัยว่าแค่น้ำเปล่าไม่พอหรือ คำตอบคือสบู่มีคุณสมบัติเป็นสารลดแรงตึงผิวที่สามารถทำลายผนังเซลล์ของเชื้อไวรัสและแบคทีเรียได้ดีกว่าน้ำเปล่าเพียงอย่างเดียว การฟอกสบู่ให้เกิดฟองและถูวนรอบแผลเบาๆ จะช่วยดึงเอาสิ่งสกปรกและเชื้อโรคออกมาจากเนื้อเยื่อได้ลึกกว่า ยิ่งถ้าเป็นแผลลึกหรือแผลฉีกขาด การเข้าถึงทุกซอกทุกมุมของแผลด้วยสบู่จึงเป็นขั้นตอนที่ห้ามข้ามเด็ดขาด

สัตว์ที่กัดมีประวัติฉีดวัคซีนแล้ว ต้องไปหาหมออีกไหม

หมอมักจะได้รับคำถามนี้บ่อยมาก คำตอบคือ ถึงแม้สัตว์ตัวนั้นจะมีประวัติฉีดวัคซีนแล้ว แต่การไปพบแพทย์ก็ยังจำเป็นอยู่ดี เพื่อประเมินความเสี่ยงและดูว่าเราเองเคยได้รับวัคซีนบาดทะยักหรือวัคซีนพิษสุนัขบ้ามาแล้วหรือไม่ การฉีดวัคซีนกระตุ้นในเวลาที่เหมาะสมจะช่วยสร้างภูมิคุ้มกันให้ร่างกายเราสู้กับเชื้อโรคได้อย่างมั่นใจกว่า อย่าเพิ่งชะล่าใจเพียงเพราะเห็นสัตว์ดูปกติครับ

อาการแบบไหนที่บอกว่าแผลติดเชื้อและต้องรีบพบหมอทันที

ในช่วง 2-3 วันแรกหลังจากโดนกัดหรือข่วน ให้คอยหมั่นสังเกตอาการตัวเองอยู่เสมอ หากพบสัญญาณเตือนเหล่านี้ ต้องรีบไปพบแพทย์โดยไม่ต้องรอให้ถึงวันนัด

• แผลเริ่มบวมแดงมากขึ้นเรื่อยๆ และมีอาการร้อนบริเวณรอบแผล
• รู้สึกปวดแผลรุนแรงขึ้นกว่าวันแรก
• มีหนองไหลออกมาจากแผล
• มีไข้สูงร่วมด้วย
• ต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียงเริ่มบวมโต

อาการเหล่านี้เป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังรับมือกับการติดเชื้อไม่ไหว และอาจจำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะหรือการดูแลที่มากกว่าการปฐมพยาบาลเบื้องต้นครับ