เครียดบ่อยจนป่วยง่าย: เมื่อความกังวลกัดกินภูมิต้านทานในร่างกายโดยไม่รู้ตัว

ช่วงนี้รู้สึกไหมว่า เดี๋ยวก็เป็นหวัด เดี๋ยวก็เป็นแผลในปาก แถมเหนื่อยง่ายกว่าปกติ ทั้งที่ไม่ได้ทำงานหนักอะไรเป็นพิเศษ หลายคนอาจจะโทษอากาศ โทษฝุ่น หรือคิดว่าพักผ่อนไม่พอ แต่หมออยากชวนให้ลองหันมาสังเกตใจตัวเองดูหน่อยว่า ช่วงนี้แบกรับความเครียดอะไรไว้หรือเปล่า เพราะในความเป็นจริงแล้ว ปัญหาความเครียดและวิตกกังวลส่ง ผลกระทบโดยตรงต่อระบบภูมิคุ้มกันในร่างกาย จนทำให้เราป่วยง่ายกว่าปกติอย่างไม่น่าเชื่อ

ทำไมเครียดแล้วถึงป่วยง่าย: เบื้องหลังฮอร์โมนที่กำลังรวน

เวลาที่เราเครียด ไม่ว่าจะเป็นเรื่องงาน เรื่องเงิน หรือความสัมพันธ์ สมองจะสั่งการให้ต่อมหมวกไตหลั่งฮอร์โมนแห่งความเครียดออกมา ซึ่งตัวหลักๆ ก็คือฮอร์โมนคอร์ติซอลและอะดรีนาลีน ในภาวะปกติฮอร์โมนพวกนี้มีประโยชน์ ช่วยให้เราตื่นตัวและรับมือกับสถานการณ์เฉพาะหน้าได้ดี แต่ถ้าเราเครียดเรื้อรัง เจ้าฮอร์โมนคอร์ติซอลนี่แหละที่จะไปกดการทำงานของเม็ดเลือดขาว ซึ่งทำหน้าที่เป็นทหารคอยปกป้องร่างกายจากเชื้อโรค ทำให้กอง ปัญหาความเครียดและวิตกกังวลส่ง ผลให้ภูมิคุ้มกันต่ำลงอย่างเห็นได้ชัด เชื้อโรคต่างๆ จึงฉวยโอกาสนี้บุกรุกเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น

สัญญาณเตือนจากร่างกาย เมื่อภูมิคุ้มกันเริ่มพังเพราะความเครียด

ร่างกายฉลาดกว่าที่เราคิด เวลาที่มันเริ่มรับมือกับความเครียดไม่ไหว มันจะส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือออกมาเป็นอาการเหล่านี้

• เป็นหวัดบ่อยและหายช้า: จากเดิมที่เป็นหวัดสองสามวันก็หาย กลับลากยาวเป็นสัปดาห์แถมยังมีอาการไอเจ็บคอตามมาติดๆ
• เริมหรือแผลร้อนในถามหา: สัญญาณคลาสสิกที่ฟ้องว่าภูมิต้านทานกำลังตกฮวบ
• ระบบย่อยอาหารรวน: ท้องอืด ท้องผูก หรือปวดท้องโดยหาสาเหตุทาง ปัญหาความเครียดและวิตกกังวลส่ง ผลให้ลำไส้แปรปรวนร่วมด้วย
• นอนไม่หลับตื่นกลางดึก: สมองยังคงคิดวนเวียน ทำให้ร่างกายไม่ได้ซ่อมแซมตัวเองอย่างเต็มที่

ทางออกและวิธีฟื้นฟูภูมิคุ้มกันฉบับเข้าใจง่าย

ข่าวดีคือ ภูมิคุ้มกันที่ตกลงไปเพราะความเครียดนั้นสามารถฟื้นฟูให้กลับมาแข็งแรงได้ หากเราเริ่มจัดการกับต้นตอของปัญหาอย่างถูกวิธี หมอมีแนวทางปฏิบัติง่ายๆ มาแนะนำดังนี้ครับ

ปรับวิธีคิดและจัดระเบียบความกังวลในแต่ละวัน

เราไม่สามารถหนีความเครียดในชีวิตประจำวันได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่เราเลือกวิธีตอบสนองได้ ลองใช้เวลาวันละสิบห้านาทีเขียนระบายสิ่งที่กังวลออกมา หรือแบ่งงานชิ้นใหญ่ให้เล็กลง เพื่อลดความรู้สึก overwhelmed ที่มักจะเป็นตัวจุดชนวนความเครียดสะสม

นอนหลับพักผ่อนให้ได้คุณภาพ

การนอนหลับคือช่วงเวลาทองที่ระบบภูมิคุ้มกันจะซ่อมแซมตัวเอง พยายามเข้านอนและตื่นนอนให้เป็นเวลา งดเล่นโทรศัพท์มือถือก่อนนอนสักหนึ่งชั่วโมง เพื่อให้สมองได้ผ่อนคลายและหลับสนิท

ขยับร่างกายบ้างแม้จะไม่มีเวลา

การออกกำลังกายเบาๆ เช่น การเดินเล่น ยืดเหยียดกล้ามเนื้อ หรือการเล่นโยคะ ช่วยลดระดับฮอร์โมนคอร์ติซอลในเลือดได้อย่างดีเยี่ยม พร้อมทั้งกระตุ้นการไหลเวียนของเลือดและเม็ดเลือดขาวให้ทำงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ถ้าช่วงนี้รู้สึกว่าป่วยบ่อยกว่าปกติ ลองหันมาสำรวจจิตใจตัวเองดูครับว่ามีความเครียดสะสมอยู่หรือเปล่า การดูแลสุขภาพใจให้แข็งแรง ก็เท่ากับการปกป้องสุขภาพกายไม่ให้ล้มป่วยไปพร้อมกัน