สถานะปัจจุบันของการกำจัดโรคพิษสุนัขบ้าในประเทศไทย: เราใกล้ถึงเป้าหมายหรือยัง?

ไทยกับการต่อสู้เพื่อพิชิตโรคพิษสุนัขบ้า

หลายคนมักเข้าใจว่าโรคพิษสุนัขบ้าเป็นเรื่องไกลตัว หรืออาจจะคิดว่าในเมื่อเราฉีดวัคซีนให้สัตว์เลี้ยงกันเยอะแล้ว โรคนี้ก็น่าจะหมดไปจากบ้านเรา แต่ความจริงที่ผมอยากเล่าให้ฟังคือ สถานะปัจจุบันของการกำจัดโรคพิษสุนัขบ้าในประเทศไทยยังคงเป็นภารกิจสำคัญที่เราต้องร่วมมือกัน แม้ตัวเลขผู้เสียชีวิตจะลดลงอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเทียบกับหลายสิบปีก่อน แต่เชื้อโรคนี้ยังวนเวียนอยู่รอบตัวเรา ไม่ใช่แค่จากสุนัขเท่านั้น แต่ยังรวมถึงแมวและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่นๆ ด้วย

ทำไมเราถึงยังประกาศชัยชนะเหนือโรคนี้ไม่ได้เสียที?

ปัญหาหลักไม่ใช่เรื่องของวัคซีนขาดแคลนหรือบุคลากรทางการแพทย์ไม่เก่งครับ แต่เป็นเรื่องของความตระหนักรู้และการเข้าถึงการรักษาที่ถูกต้องของคนไทย เรายังพบกรณีที่คนถูกสุนัขกัดแล้วละเลย หรือไปพึ่งพาวิธีการรักษาที่ไม่ถูกต้อง ซึ่งส่งผลให้เชื้อเข้าสู่ระบบประสาทและสายเกินแก้ ซึ่งสถานะปัจจุบันของการกำจัดโรคพิษสุนัขบ้าในไทยจึงเน้นไปที่การควบคุมแหล่งรังโรคในสัตว์และการดูแลผู้ป่วยให้รวดเร็วที่สุด

ถ้าโดนกัดหรือโดนข่วน ต้องทำอย่างไรให้ปลอดภัยที่สุด?

กฎเหล็กที่ผมมักจะย้ำกับคนไข้เสมอเมื่อมีคนถูกสัตว์กัดคือ ล้างแผลทันทีด้วยน้ำสะอาดและสบู่ให้ลึกและหลายๆ ครั้ง การทำความสะอาดแผลเป็นขั้นตอนที่ช่วยลดปริมาณเชื้อในเบื้องต้นได้ดีมาก ก่อนจะรีบเดินทางมาพบแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยง ไม่ว่าสัตว์ตัวนั้นจะมีเจ้าของหรือเป็นสัตว์จรจัด หรือแม้แต่สัตว์ที่ฉีดวัคซีนแล้วก็ตาม การไม่ประมาทคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด

กลยุทธ์ของภาครัฐกับการเดินหน้าสู่ปีปลอดโรค

ในมุมมองทางการแพทย์และสาธารณสุข เรากำลังมุ่งเน้นไปที่การสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ในสัตว์ให้ครอบคลุมเกินร้อยละ 80 ของประชากรสัตว์เลี้ยงทั่วประเทศ รวมถึงการเฝ้าระวังในพื้นที่เสี่ยงที่ยังมีรายงานการพบเชื้ออยู่เสมอ หัวใจสำคัญคือการทำให้ประชาชนเข้าถึงสถานพยาบาลที่ฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าได้ง่ายและทันเวลาที่สุด เพราะเมื่อใดที่ถูกกัด การได้รับวัคซีนให้เร็วที่สุดคือคำตอบเดียวที่ช่วยรักษาชีวิตได้

ความร่วมมือจากคนไข้คือฟันเฟืองที่สำคัญที่สุด

สถานะปัจจุบันของการกำจัดโรคพิษสุนัขบ้าจะสำเร็จได้ไม่ใช่เพียงเพราะหมอหรือเจ้าหน้าที่รัฐ แต่คือความรับผิดชอบของเจ้าของสัตว์เลี้ยงที่ต้องพาน้องไปฉีดวัคซีนเป็นประจำทุกปี และความเข้าใจของประชาชนทั่วไปที่ว่า ต่อให้สัตว์น่ารักแค่ไหน ถ้าโดนกัดหรือข่วนขึ้นมา การปรึกษาแพทย์เพื่อรับการฉีดวัคซีนป้องกันคือสิ่งที่ถูกต้องและจำเป็นที่สุด หากเราทุกคนช่วยกันเป็นหูเป็นตาและมีวินัยในการดูแลสัตว์เลี้ยง ประเทศไทยเราก็จะก้าวสู่การเป็นพื้นที่ปลอดโรคพิษสุนัขบ้าได้อย่างสมบูรณ์