ต่อมบาร์โธลินอักเสบ: ก้อนบวมข้างน้องสาวที่ผู้หญิงต้องรู้ทัน

ก้อนบวมตรงนั้นคืออะไร ทำไมถึงเจ็บจี๊ดเวลาเดิน?

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาในห้องตรวจแล้วบอกว่า รู้สึกเหมือนมีก้อนบวมๆ แถวปากช่องคลอด นั่งก็ลำบาก เดินก็เจ็บจนต้องเดินขาถ่าง ส่วนใหญ่แล้วคุณหมอมักจะนึกถึงเจ้าตัวนี้เป็นอันดับแรกครับ นั่นคือเรื่องของการอักเสบของต่อมบาร์โธลิน ซึ่งเป็นต่อมสำคัญที่มีหน้าที่ผลิตเมือกหล่อลื่นตรงจุดซ่อนเร้น แต่พอมันเกิดการอุดตันขึ้นมา เมือกที่ควรจะไหลออกมาได้ปกติกลับคั่งอยู่ข้างใน จนกลายเป็นก้อนบวมเป่งและสร้างความทรมานให้เจ้าของร่างแบบไม่ทันตั้งตัว

ทำไมจู่ๆ ต่อมนี้ถึงอักเสบและบวมโตขึ้นมาได้?

สาเหตุหลักไม่ได้ซับซ้อนอะไรเลยครับ เกิดจากการที่ท่อทางออกของต่อมมันตีบตันหรืออุดตัน อาจจะมาจากเศษเซลล์ผิวที่หลุดลอก ตกขาวที่เหนียวข้น หรือบางครั้งก็เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียร่วมด้วย พอบ่อเกิดการอุดตัน เมือกข้างในก็ระบายออกไม่ได้ ต่อมก็เลยขยายใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ กลายเป็นถุงน้ำ หรือที่เรียกว่าซีสต์ ถ้าปล่อยไว้จนติดเชื้อแบคทีเรีย ก็จะกลายเป็นฝีหนองเม็ดโตที่ทั้งบวม แดง และร้อนผ่าว

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเริ่มมีปัญหาแล้ว

อาการจะค่อยๆ แสดงออกทีละน้อยจนถึงขั้นทรมาน โดยสามารถสังเกตความผิดปกติได้ดังนี้

• คลำเจอก้อนนิ่มๆ หรือตึงๆ ที่บริเวณแคมเล็กข้างใดข้างหนึ่ง
• เริ่มเจ็บเวลาขยับตัว นั่งไขว่ห้าง หรือเวลาที่มีการเสียดสีกับเสื้อผ้า
• ถ้ามีการติดเชื้อ ก้อนนั้นจะบวมแดงขึ้นอย่างรวดเร็ว และปวดตุบๆ ตลอดเวลาจนนอนไม่หลับ
• มีไข้ร่วมด้วย ในรายที่การอักเสบลามไปมากจนเป็นฝีหนองสุกงอม

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นตอนที่ก้อนยังไม่โตมาก

ถ้าเพิ่งเริ่มรู้สึกตึงๆ และก้อนยังมีขนาดเล็ก ยังไม่ถึงขั้นเป็นหนองปวดร้าว มีวิธีบรรเทาอาการเบื้องต้นที่ทำได้ง่ายๆ ที่บ้าน

• นั่งแช่น้ำอุ่น วันละ 2 ถึง 3 ครั้ง ครั้งละประมาณ 15 นาที ความอุ่นจะช่วยให้เลือดไหลเวียนดีขึ้น และช่วยเปิดทางให้ท่อที่อุดตันระบายของเหลวออกมาได้เอง
• หลีกเลี่ยงการบีบหรือแคะแกะเกา เด็ดขาด เพราะจะทำให้เชื้อโรคเข้าสู่แผลลึกขึ้นและอักเสบหนักกว่าเดิม
• งดการมีเพศสัมพันธ์ ชั่วคราวในช่วงที่มีอาการบวมตึง เพื่อลดการเสียดสีและการระคายเคือง

วิธีรักษาเมื่อมาพบแพทย์ที่คลินิก

แพทย์จะทำการประเมินจากขนาดและความรุนแรงของการอักเสบ หากเป็นแค่ถุงน้ำและไม่มีการติดเชื้อ อาจแค่นั่งแช่น้ำอุ่นและติดตามอาการ แต่ถ้าเริ่มเป็นฝีหนองและปวดมาก แพทย์จะต้องทำการเจาะระบายหนองออก ซึ่งจะช่วยลดอาการปวดลงได้ทันทีหลังทำ พร้อมกับจ่ายยาปฏิชีวนะฆ่าเชื้อให้ทานต่อเนื่องจนหมด

อาการแบบไหนที่ต้องรีบมาหาหมอทันทีโดยไม่ต้องรอ

ไม่อยากให้ทนเจ็บอยู่บ้านจนเกินเยียวยา หากมีอาการเหล่านี้ควรเข้ามาพบแพทย์โดยด่วน

• ก้อนบวมโตเร็วมากจนนั่งหรือเดินไม่ไหวเลย
• มีไข้หนาวสั่นร่วมด้วย แสดงว่าการติดเชื้อเริ่มกระจายเข้าสู่กระแสเลือด
• ก้อนแตกออกเองและมีหนองปนเลือดไหลออกมาไม่หยุด
• เป็นๆ หายๆ ที่ตำแหน่งเดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่า ซึ่งอาจต้องพิจารณาผ่าตัดทำทางระบายถาวร