หลายครั้งที่หมอตรวจเจอคนไข้ที่มีผลเลือดผิดปกติอย่างน่าประหลาดใจ เช่น ค่าคอเลสเตอรอลสูงลิ่ว ทั้งที่คนไข้รูปร่างผอมและออกกำลังกายเป็นประจำ หรือบางรายมีค่าน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นกะทันหันโดยไม่มีประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน สิ่งแรกที่หมอมักจะนึกถึงไม่ใช่แค่เรื่องอาหารการกินหรือพันธุกรรม แต่คือเรื่องของระบบฮอร์โมนภายในร่างกาย โดยเฉพาะความผิดปกติของต่อมไร้ท่อที่มีผลต่อการทำงานของระบบเผาผลาญ และแสดงออกมาในรูปของผลตรวจแล็บที่ผิดปกติจนทำให้คนไข้ตกใจ
เมื่อระบบฮอร์โมนในร่างกายรวน ส่งผลกระทบต่อผลตรวจเลือดได้อย่างไร?
ต่อมไร้ท่อทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมนซึ่งเปรียบเสมือนสารส่งสารเคมีที่วิ่งไปตามกระแสเลือดเพื่อควบคุมการทำงานของอวัยวะต่างๆ ตั้งแต่การเผาผลาญพลังงาน การควบคุมระดับน้ำตาล ไปจนถึงการรักษาสมดุลของเกลือแร่และน้ำ หากต่อมเหล่านี้ทำงานมากเกินไปหรือน้อยเกินไป จะส่งผลให้กระบวนการทางเคมีในร่างกายเปลี่ยนไป ซึ่งมักจะสะท้อนออกมาในผลตรวจเลือดทั่วไปที่เราตรวจกันประจำปี ทำให้เกิดการแปลผลที่ผิดพลาดได้หากแพทย์ไม่ได้ตรวจลึกไปถึงระดับฮอร์โมน
ต่อมไทรอยด์ทำงานผิดปกติ: ตัวการเบื้องหลังค่าคอเลสเตอรอลและผลเลือดที่ผิดเพี้ยน
ต่อมไทรอยด์ทำหน้าที่เปรียบเสมือนเตาเผาพลังงานหลักของร่างกาย เมื่อเตาเผานี้ทำงานผิดปกติ ผลลัพธ์ที่ได้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของน้ำหนักตัวหรือความอ่อนเพลีย แต่รวมถึงผลตรวจเลือดทางห้องปฏิบัติการที่เปลี่ยนไปอย่างชัดเจน
เมื่อไทรอยด์ทำงานต่ำเกินไป ไขมันในเลือดสูงขึ้นได้อย่างไร
ในคนไข้ที่มีภาวะพร่องฮอร์โมนไทรอยด์ หรือไทรอยด์ทำงานต่ำ ร่างกายจะเผาผลาญไขมันช้าลง ส่งผลให้ตับกำจัดคอเลสเตอรอลชนิดไม่ดีได้น้อยลง คนไข้กลุ่มนี้จึงมักจะมีผลตรวจไขมันในเลือดสูงขึ้นอย่างผิดปกติ แม้จะคุมอาหารอย่างดีแล้วก็ตาม นอกจากนี้ยังอาจส่งผลให้เกิดภาวะโลหิตจางเล็กน้อย ซึ่งตรวจพบได้จากการตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดแดง
ภาวะไทรอยด์เป็นพิษกับการเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำตาลและมวลกระดูก
ในทางตรงกันข้าม หากเผชิญกับภาวะไทรอยด์ทำงานมากเกินไป หรือไทรอยด์เป็นพิษ ร่างกายจะเร่งการเผาผลาญจนสารอาหารต่างๆ ถูกดึงมาใช้เร็วเกินไป อาจส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นชั่วคราวเนื่องจากร่างกายดึงน้ำตาลสะสมออกมาใช้งาน และหากตรวจปัสสาวะอาจพบการขับแคลเซียมออกมามากกว่าปกติ ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของมวลกระดูกที่ลดลง
ต่อมหมวกไตล้าหรือทำงานหนักเกินไป ส่งผลต่อระดับเกลือแร่และน้ำตาลในเลือดอย่างไร
ต่อมหมวกไตผลิตฮอร์โมนคอร์ติซอลและอัลโดสเตอโรน ซึ่งควบคุมสมดุลน้ำ เกลือแร่ และการตอบสนองต่อความเครียด ความผิดปกติของต่อมไร้ท่อที่มีผลทำให้การทำงานของต่อมหมวกไตเปลี่ยนไป จะส่งผลต่อผลตรวจสำคัญในร่างกายหลายด้าน
- ภาวะฮอร์โมนคอร์ติซอลสูงเกินไป: ส่งผลให้ผลตรวจระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นจนดูเหมือนเป็นเบาหวาน และทำให้ระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำลง ซึ่งอาจทำให้มีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง
- ภาวะฮอร์โมนคอร์ติซอลต่ำเกินไป: อาจทำให้ตรวจพบระดับโซเดียมในเลือดต่ำอย่างน่าใจหาย ร่วมกับระดับโพแทสเซียมที่สูงขึ้น ซึ่งหากปล่อยไว้และไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกต้องอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต
เตรียมตัวอย่างไรไม่ให้ผลตรวจคลาดเคลื่อน เมื่อสงสัยว่าต่อมไร้ท่อมีปัญหา
หากคุณตรวจร่างกายแล้วพบค่าแล็บที่ผิดปกติโดยหาสาเหตุไม่ได้ และสงสัยว่าอาจเกิดจากระบบฮอร์โมน การปฏิบัติตัวก่อนการตรวจเลือดครั้งต่อไปถือเป็นสิ่งสำคัญมากเพื่อป้องกันไม่ให้ผลตรวจคลาดเคลื่อน
สิ่งแรกที่ต้องทำคือการแจ้งประวัติการใช้ยา อาหารเสริม หรือสมุนไพรทุกชนิดให้แพทย์ทราบ เพราะยาบางกลุ่ม เช่น ยาสเตียรอยด์ ยาคุมกำเนิด หรือแม้แต่ไบโอตินที่นิยมทานบำรุงผมและเล็บ มีผลรบกวนการตรวจวัดระดับฮอร์โมนในห้องปฏิบัติการอย่างมาก นอกจากนี้ การพักผ่อนให้เพียงพอและการงดอาหารอย่างถูกต้องตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด จะช่วยลดปัจจัยภายนอกที่อาจทำให้ระดับฮอร์โมนแกว่งตัวชั่วคราว ทำให้แพทย์สามารถวินิจฉัยและวางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำที่สุด
