หลายคนคงเคยเจอประสบการณ์ไปตรวจสุขภาพประจำปี กินอาหารคลีน ออกกำลังกายสม่ำเสมอ นอนหลับพักผ่อนเพียงพอ แต่พอผลตรวจเลือดออกมากลับพบว่ามีบางค่าสูงหรือต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ทั้งน้ำตาลในเลือด ไขมัน หรือการทำงานของตับ สร้างความกังวลใจไม่น้อยว่าเกิดอะไรขึ้นกับร่างกาย ทั้งที่ดูแลตัวเองมาอย่างดี
ในฐานะแพทย์ที่ตรวจคนไข้อยู่ทุกวัน อยากชวนมามองมุมใหม่ว่า บางครั้งตัวเลขที่ผิดเพี้ยนบนกระดาษตรวจสุขภาพ อาจไม่ใช่ความผิดปกติของอวัยวะส่วนนั้นโดยตรง แต่อาจมีเบื้องหลังมาจากระบบฮอร์โมน ซึ่งก็คือความผิดปกติของต่อมไร้ท่อที่มีผลต่อผลตรวจ ทำให้ทุกระบบในร่างกายรวนไปหมดโดยที่เราไม่รู้ตัว
ต่อมไร้ท่อคืออะไร และทำไมถึงปั่นป่วนผลตรวจเลือดของเราได้
ระบบต่อมไร้ท่อเปรียบเสมือนศูนย์บัญชาการใหญ่ของร่างกาย ทำหน้าที่ผลิตและหลั่งฮอร์โมนต่างๆ เข้าสู่กระแสเลือดเพื่อไปควบคุมการทำงานของอวัยวะทั่วร่างกาย ตั้งแต่การเผาผลาญพลังงาน อารมณ์ การเจริญเติบโต ไปจนถึงระดับน้ำตาลและไขมัน
เมื่อต่อมไร้ท่อเหล่านี้ทำงานผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นต่อมไทรอยด์ ต่อมใต้สมอง หรือต่อมหมวกไต ฮอร์โมนในร่างกายก็จะสมดุลเสียไป ส่งผลให้ระบบเมตาบอลิซึมรวน และแสดงออกมาเป็นความผิดปกติผ่านผลตรวจเลือดในที่สุด หากเราแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ เช่น กินยาลดไขมันหรือยาลดน้ำตาลโดยไม่เช็กฮอร์โมน ผลตรวจก็อาจจะไม่ดีขึ้นอย่างที่ควรจะเป็น
ไทรอยด์ทำงานผิดปกติ ตัวการทำผลตรวจไขมันและน้ำตาลพัง
โรคต่อมไร้ท่อที่หมอพบได้บ่อยที่สุดและส่งผลต่อผลตรวจมากที่สุดคือโรคไทรอยด์ โดยแบ่งเป็นสองภาวะหลักที่ให้ผลลัพธ์ต่างกันอย่างสิ้นเชิง
ภาวะไทรอยด์ทำงานน้อย เผาผลาญช้าจนไขมันพุ่งสูง
หากต่อมไทรอยด์ผลิตฮอร์โมนออกมาน้อยเกินไป ร่างกายจะเผาผลาญพลังงานช้าลงมาก คนไข้หลายคนแปลกใจว่าทำไมไขมันในเลือดสูงขึ้นทั้งที่ไม่ได้กินของมัน ผลตรวจมักจะเจอคอเลสเตอรอลรวมและแอลดีแอลสูงกว่าปกติ รวมถึงน้ำตาลในเลือดอาจแกว่งได้ง่ายเนื่องจากการจัดการพลังงานของร่างกายไม่มีประสิทธิภาพ
ภาวะไทรอยด์ทำงานมากเกินไป น้ำหนักลดฮวบและชีพจรเต้นเร็ว
ในทางกลับกัน หากไทรอยด์ทำงานหนักเกินไป ร่างกายจะเผาผลาญเร็วผิดปกติ ผลตรวจเลือดอาจพบค่าน้ำตาลสูงขึ้นชั่วคราว การทำงานของตับบางค่าผิดเพี้ยน และอัตราการเต้นของหัวใจในผลตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจก็มักจะเร็วกว่าปกติด้วย
ฮอร์โมนจากต่อมหมวกไต เมื่อความเครียดเรื้อรังเปลี่ยนผลตรวจน้ำตาลและความดัน
ต่อมหมวกไตมีหน้าที่ผลิตฮอร์โมนคอร์ติซอล ซึ่งเป็นฮอร์โมนแห่งความเครียด เมื่อเราเครียดสะสมต่อเนื่อง ต่อมหมวกไตจะหลั่งคอร์ติซอลออกมามากเกินไป ส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นโดยไม่รู้ตัว ความดันโลหิตเริ่มขยับสูงขึ้น และระบบภูมิคุ้มกันทำงานลดลง
คนไข้หลายคนถูกวินิจฉัยว่าเป็นเบื้องต้นของโรคเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง แต่พอตรวจลึกลงไปกลับพบว่าต้นเหตุมาจากภาวะต่อมหมวกไตล้าหรือความผิดปกติของการหลั่งฮอร์โมนกลุ่มนี้ ซึ่งหากรักษาที่ต้นเหตุโดยการจัดการความเครียดและปรับฮอร์โมน ผลตรวจสุขภาพรอบหน้าก็จะกลับมาปกติได้เองโดยไม่ต้องพึ่งยาเคมีตลอดชีวิต
เตรียมตัวอย่างไรก่อนตรวจสุขภาพ เพื่อไม่ให้ฮอร์โมนหลอกผลตรวจ
เพื่อให้ผลตรวจสะท้อนความจริงในร่างกายมากที่สุด การเตรียมตัวจึงเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะฮอร์โมนในร่างกายมีความไวต่อสิ่งแวดล้อมสูง
- นอนหลับให้สนิทในคืนก่อนตรวจ: การอดนอนทำให้ฮอร์โมนคอร์ติซอลพุ่งสูง ส่งผลให้น้ำตาลและไขมันในเลือดรวนได้
- งดอาหารและเครื่องดื่มตามกำหนด: การกินของหวานหรือเครื่องดื่มคาเฟอีนก่อนเจาะเลือดไม่กี่ชั่วโมง จะกระตุ้นให้อินซูลินและฮอร์โมนอื่นๆ หลั่งออกมาผิดปกติ ทำให้ผลตรวจน้ำตาลเพี้ยน
- แจ้งประวัติยาและอาหารเสริม: วิตามินบางชนิด เช่น ไบโอติน มีผลรบกวนการตรวจค่าฮอร์โมนไทรอยด์โดยตรง ทำให้แพทย์อ่านผลผิดพลาดได้
หากผลตรวจสุขภาพปีนี้มีตัวเลขไหนที่ดูแปลกไปจากเดิม ทั้งที่ใช้ชีวิตปกติ ลองปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจเช็กระดับฮอร์โมนและระบบต่อมไร้ท่อดูบ้าง เพราะบางทีตัวเลขที่ผิดเพี้ยนนั้นอาจกำลังส่งสัญญาณเตือนจากฮอร์โมนข้างในที่เรามองไม่เห็น
