ภาวะไตวายฉับพลัน: เมื่อไตหยุดทำงานกะทันหัน เราจะรับมืออย่างไร

ไตทำงานหนักจนช็อก อาการเตือนที่ห้ามมองข้าม

หลายคนอาจเข้าใจว่าโรคไตต้องเป็นเรื้อรังค่อยๆ เสื่อมไปทีละน้อย แต่ในความเป็นจริง ไตสามารถหยุดทำงานได้ในเวลาเพียงไม่กี่ชั่วโมงหรือกี่วัน ซึ่งเราเรียกสภาวะนี้ว่า ภาวะไตวายฉับพลัน โดยปกติไตทำหน้าที่เหมือนเครื่องกรองของเสียในร่างกายเมื่อเครื่องกรองนี้หยุดทำงานกะทันหัน ของเสียและน้ำส่วนเกินจะคั่งค้างจนส่งผลกระทบต่อระบบอื่นๆ ในร่างกายทันที

สาเหตุที่ทำให้ไตงานเข้ากะทันหัน

ไตไม่ได้หยุดทำงานเองโดยไม่มีสาเหตุ มักจะมีปัจจัยกระตุ้นหลักๆ อยู่ 3 กลุ่มใหญ่ ดังนี้

• เลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ: เกิดจากการเสียเลือดมาก ท้องเสียรุนแรงจนขาดน้ำ หรือภาวะช็อกจากการติดเชื้อรุนแรง ทำให้เลือดไหลเวียนไปถึงไตน้อยลงจนเนื้อเยื่อไตได้รับความเสียหาย
• เนื้อเยื่อไตถูกทำลายโดยตรง: มักมาจากการแพ้ยาบางชนิด การได้รับสารพิษ หรือการติดเชื้อในกระแสเลือดที่ลุกลามเข้าสู่ไต
• ทางเดินปัสสาวะอุดตัน: เช่น นิ่วในไต ต่อมลูกหมากโต หรือก้อนเนื้อที่ไปกดทับทางเดินปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะไหลออกมาไม่ได้ ของเสียจึงตีกลับไปสะสมที่ไต

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าไตเริ่มประท้วง

ในระยะเริ่มต้น ภาวะไตวายฉับพลัน อาจไม่ได้แสดงอาการชัดเจนจนน่าตกใจ แต่หากสังเกตให้ดีจะพบความผิดปกติเหล่านี้

• ปริมาณปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจน หรือบางรายแทบไม่มีปัสสาวะเลย
• อาการบวมน้ำ โดยเฉพาะบริเวณรอบดวงตา ขา หรือข้อเท้า
• รู้สึกอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย คลื่นไส้อาเจียน หรือเบื่ออาหาร
• อาการสับสน มึนงง เนื่องจากมีของเสียสะสมในกระแสเลือดสูง

ช่วงเวลาทองของการรักษา

หากรู้ตัวว่าปัสสาวะไม่ออก หรือมีอาการบวมร่วมกับประวัติการกินยาหรือการติดเชื้อรุนแรง การรีบมาพบแพทย์โดยเร็วที่สุดคือหัวใจสำคัญ เพราะภาวะนี้หากแก้ไขได้ทันท่วงที ไตมีโอกาสกลับมาทำงานได้เกือบปกติ แต่ถ้าปล่อยไว้นานเกินไป เนื้อเยื่อไตอาจตายและกลายเป็นภาวะไตวายเรื้อรังในอนาคตได้

วิธีดูแลตัวเองให้ไกลจากไตวายฉับพลัน

การป้องกันเริ่มต้นที่ตัวเราด้วยการรักษาสมดุลของร่างกาย ดังนี้

• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอในแต่ละวัน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการท้องเสียหรือไข้สูง
• ระมัดระวังการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบ หรือยาชุด ยาหม้อที่ไม่ทราบส่วนประกอบ เพราะอาจมีสารที่ทำร้ายไตโดยตรง
• ควบคุมโรคประจำตัว เช่น เบาหวานและความดันโลหิตให้คงที่อยู่เสมอ
• สังเกตสีและปริมาณปัสสาวะตนเองเป็นประจำ หากพบความผิดปกติควรรีบปรึกษาแพทย์ ไม่ควรซื้อยากินเองเพื่อบรรเทาอาการไปก่อน