ภาวะไตวายฉับพลัน: เมื่อไตหยุดทำงานกะทันหัน เราจะรู้ตัวได้อย่างไร?

ไตทำงานหนักเกินไปหรือเปล่า? ทำความเข้าใจภาวะไตวายฉับพลันแบบง่ายๆ

หลายคนอาจเคยได้ยินเรื่องโรคไตเรื้อรังที่ค่อยเป็นค่อยไป แต่ภาวะไตวายฉับพลันนั้นต่างออกไปครับ มันคือสถานการณ์ที่ไตของเราเกิดหยุดทำงานหรือกรองของเสียไม่ได้อย่างกะทันหัน ซึ่งอาจเกิดขึ้นภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงหรือเพียงไม่กี่วันเท่านั้น เปรียบเสมือนระบบกรองน้ำในร่างกายที่พังลงเฉียบพลัน ทำให้ของเสียและสารพิษตกค้างอยู่ในเลือดจนส่งผลกระทบต่ออวัยวะส่วนอื่นๆ ตามมา

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกเราว่าไตเริ่มประท้วง

ภาวะนี้มักมาแบบไม่มีปี่มีขลุ่ย แต่ถ้าสังเกตดีๆ ร่างกายจะมีอาการเตือนบางอย่างที่สำคัญมาก ซึ่งอาการเหล่านี้ขึ้นอยู่กับว่าความรุนแรงอยู่ที่ระดับไหน:

• ปัสสาวะน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด หรือในบางรายอาจไม่มีปัสสาวะเลย
• มีอาการบวมตามเท้า ข้อเท้า หรือรอบดวงตา เพราะร่างกายขับน้ำส่วนเกินออกไม่ได้
• รู้สึกอ่อนเพลีย เหนื่อยง่ายผิดปกติแบบไม่ทราบสาเหตุ
• คลื่นไส้ อาเจียน หรือเบื่ออาหาร
• เจ็บหน้าอกหรือรู้สึกแน่นหน้าอกเนื่องจากมีน้ำคั่งในปอด

ทำไมไตถึงตัดสินใจหยุดทำงานกะทันหัน?

สาเหตุของภาวะนี้แบ่งออกได้เป็น 3 กลุ่มหลักที่อยากให้ทุกคนลองทำความเข้าใจครับ:

• เลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ: เช่น การสูญเสียเลือดปริมาณมาก การขาดน้ำรุนแรง หรือภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดที่ทำให้ความดันโลหิตตกจนไตทำงานไม่ได้
• ความเสียหายที่เกิดขึ้นกับตัวไตโดยตรง: เกิดจากการได้รับสารพิษบางอย่าง การใช้ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบ (NSAIDs) นานเกินไป หรือโรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง
• ทางเดินปัสสาวะอุดตัน: หากมีนิ่วในไต หรือก้อนเนื้อไปขวางทางเดินปัสสาวะ จะทำให้ปัสสาวะไหลย้อนกลับไปทำลายเนื้อไตได้

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงสูงกว่าคนอื่น?

คนที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษคือผู้ที่มีโรคประจำตัวอยู่แล้ว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือผู้ที่มีอายุมาก เพราะประสิทธิภาพในการปรับตัวของไตจะลดน้อยลง นอกจากนี้ คนที่ต้องกินยาเป็นประจำโดยเฉพาะยาแก้ปวดกลุ่มยาแก้อักเสบหรือยาปฏิชีวนะบางชนิด ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิดเสมอ

ต้องรีบไปพบแพทย์ตอนไหน?

หากพบว่าปริมาณปัสสาวะในแต่ละวันลดลงอย่างรวดเร็ว หรือมีอาการบวมร่วมกับอาการเหนื่อยหอบ อย่ารอดูอาการเองที่บ้านครับ การรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดดูค่าการทำงานของไต (Creatinine) และตรวจปัสสาวะโดยเร็วที่สุด คือทางรอดที่สำคัญที่สุด เพราะหากรักษาได้ทันท่วงที ไตมีโอกาสที่จะกลับมาทำงานได้เป็นปกติหรือใกล้เคียงปกติสูงมาก

วิธีดูแลตัวเองเพื่อป้องกันไม่ให้ไตทำงานหนักเกินไป

การป้องกันทำได้ไม่ยาก แต่ต้องอาศัยวินัยครับ:

• ดื่มน้ำให้เพียงพอในแต่ละวัน เพื่อให้ไตมีน้ำเพียงพอในการกรองของเสีย
• หลีกเลี่ยงการซื้อยารับประทานเอง โดยเฉพาะยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ที่มักซื้อกินเองบ่อยๆ
• ควบคุมโรคประจำตัวให้ดี ไม่ว่าจะเป็นเบาหวานหรือความดัน
• สังเกตสีและปริมาณปัสสาวะของตัวเองอย่างสม่ำเสมอ