ทำไมเจ้าตัวเล็กที่คลอดก่อนกำหนด ถึงต้องรีบเติมธาตุเหล็กตั้งแต่เนิ่นๆ

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่ได้อุ้มลูกน้อยที่คลอดก่อนกำหนดหรือน้ำหนักตัวน้อยกลับมาบ้าน ความกังวลเรื่องการเลี้ยงดูมักจะตามมามากมาย ทั้งเรื่องการกินนม การนอน และการเจริญเติบโต หนึ่งในเรื่องสำคัญที่หมอมักจะย้ำเสมอเวลาตรวจพัฒนาการก็คือ การเสริมธาตุเหล็กครับ

หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมเด็กตัวแค่นี้ถึงต้องกินวิตามินหรือยาเสริมธาตุเหล็กตั้งแต่ยังเล็ก ทั้งที่กินแต่นมแม่หรือนมผงอยู่แล้ว วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังถึงเบื้องหลังและแนวทางการดูแลเรื่องนี้กันครับแบบเข้าใจง่าย

ลูกคลอดก่อนกำหนดกับคลังธาตุเหล็กที่ยังสะสมไม่เต็มที่

ตามธรรมชาติแล้ว ทารกจะได้รับธาตุเหล็กจากคุณแม่ในช่วงสามเดือนสุดท้ายของการตั้งครรภ์ เพื่อเอามาเก็บสะสมไว้ใช้สร้างเม็ดเลือดแดงหลังคลอด เปรียบเสมือนการเตรียมเสบียงไว้ให้พร้อมลุยโลกกว้าง

ทีนี้ พอลูกคลอดออกมาก่อนกำหนด หรือมีน้ำหนักตัวน้อยกว่าเกณฑ์ แปลว่าช่วงเวลาในการกักตุนเสบียงนี้ถูกตัดสอนลงไป คลังธาตุเหล็กในร่างกายของน้องเลยมีน้อยกว่าเด็กที่คลอดครบกำหนด แถมพอหลังคลอด น้องยังตัวโตขึ้นอย่างรวดเร็ว เม็ดเลือดแดงก็ต้องขยายตามปริมาณเลือดที่เพิ่มขึ้น ทำให้ธาตุเหล็กที่มีอยู่หมดลงอย่างรวดเร็วมากครับ

สัญญาณเตือนและความเสี่ยงถ้าปล่อยให้ขาดธาตุเหล็ก

ถ้าเราไม่ช่วยเสริมธาตุเหล็กในช่วงขวบปีแรก ร่างกายของทารกจะดึงเอาธาตุเหล็กที่สะสมมาใช้อย่างหมดเกลี้ยง จนนำไปสู่ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก ซึ่งส่งผลกระทบหลายอย่างที่เราไม่อยากให้เกิดขึ้น:

• พัฒนาการทางสมองและสติปัญญา: ธาตุเหล็กมีส่วนสำคัญมากในการสร้างเซลล์สมองและระบบประสาท การขาดในช่วงวัยนี้อาจทำให้พัฒนาการล่าช้ากว่าวัย
>
• ความต้านทานโรค: ลูกอาจจะดูเหนื่อยง่าย เลี้ยงไม่โต หรือป่วยง่ายกว่าปกติ
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง: น้องอาจจะดูไม่ค่อยมีแรง ขยับตัวน้อยกว่าที่ควรจะเป็น

วิธีให้ธาตุเหล็กที่ถูกต้องและปลอดภัย

สมาคมกุมารแพทย์หลายแห่งมีคำแนะนำตรงกันครับว่า สำหรับทารกคลอดก่อนกำหนดหรือน้ำหนักน้อย เราจำเป็นต้องให้ธาตุเหล็กเสริมตั้งแต่เนิ่นๆ โดยมีแนวทางปฏิบัติหลักๆ ดังนี้ครับ

ช่วงเวลาที่ควรเริ่มให้ยาธาตุเหล็ก

โดยทั่วไปแพทย์จะแนะนำให้เริ่มให้ธาตุเหล็กเสริมชนิดน้ำ เมื่อน้องอายุได้ประมาณ 1 เดือน หรือเมื่อเริ่มกินนมได้เต็มที่แล้ว โดยปริมาณและระยะเวลาแพทย์จะเป็นผู้คำนวณตามน้ำหนักตัวจริงของน้องในแต่ละช่วงสัปดาห์

การกินนมแม่กับการเสริมธาตุเหล็ก

แม้ว่านมแม่จะเป็นอาหารที่ดีที่สุดและมีสารอาหารครบถ้วน แต่ปริมาณธาตุเหล็กในนมแม่จะดูดซึมได้ดีก็จริง แต่มีปริมาณไม่เพียงพอสำหรับทารกกลุ่มนี้ที่ต้องการใช้ในปริมาณสูง ดังนั้น ต่อให้น้องกินนมแม่อย่างเดียว ก็ยังมีความจำเป็นต้องได้รับธาตุเหล็กเสริมควบคู่ไปด้วยตามคำแนะนำของแพทย์

สิ่งที่คนเลี้ยงต้องเจอเมื่อลูกกินยาธาตุเหล็ก

เวลาที่ให้ลูกกินยาธาตุเหล็กชนิดน้ำหยด คุณพ่อคุณแม่มักจะเจอสถานการณ์เหล่านี้ ซึ่งเป็นเรื่องปกติธรรมดาที่ไม่ต้องตกใจครับ

• อุจจาระเปลี่ยนสี: ลูกอาจจะอึเป็นสีเขียวเข้มหรือสีดำ เกิดจากปฏิกิริยาของธาตุเหล็กในลำไส้ ไม่ใช่เลือดออกในทางเดินอาหารแต่อย่างใด
• อาการทางระบบทางเดินอาหาร: บางคนอาจจะมีอาการท้องอืด ท้องผูก หรือแหวะนมร่วมด้วย ช่วงแรกหมออาจจะแนะนำให้แบ่งให้หรือปรับวิธี เพื่อให้น้องค่อยๆ ปรับตัว
• คราบที่ฟัน: ยาธาตุเหล็กบางชนิดอาจทำให้ฟันน้ำนมมีคราบสีดำติดได้ แนะนำให้ใช้หลอดหยวดลงกระพุ้งแก้มลึกๆ หรือให้ดื่มน้ำตาม และแปรงฟันทำความสะอาดให้เรียบร้อย

ตรวจติดตามอาการและการเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่อง

การให้ธาตุเหล็กไม่ใช่ให้แล้วให้เลยนะครับ คุณหมอจะนัดมาติดตามดูอาการ ตรวจความเข้มข้นของเลือด หรือที่เรียกว่าฮีโมโกลบิน เป็นระยะๆ เพื่อดูว่าปริมาณที่ให้เพียงพอไหม เม็ดเลือดแดงสร้างขึ้นมาดีหรือยัง และจะพิจารณาหยุดยาเมื่อเด็กโตขึ้นและเริ่มกินอาหารเสริมตามวัยได้ดีจนมีคลังธาตุเหล็กในร่างกายเพียงพอแล้ว

การดูแลเจ้าตัวเล็กที่คลอดก่อนกำหนดต้องอาศัยความใส่ใจในรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ แบบนี้แหละครับ การเสริมธาตุเหล็กตั้งแต่วันนี้ คือการลงทุนสร้างพื้นฐานสมองและร่างกายที่แข็งแรงให้ลูกเติบโตไปอย่างสมบูรณ์ในอนาคต