แนวทางการเสริมธาตุเหล็กในทารกคลอดก่อนกำหนดและทารกน้ำหนักตัวน้อย: เรื่องสำคัญที่พ่อแม่ต้องรู้

เวลาที่คุณแม่คลอดน้องออกมาช่วงก่อนกำหนด หรือตัวเล็กกว่าเกณฑ์ปกติ สิ่งแรกที่หมอมักจะเจอคือความกังวลใจของครอบครัว ทั้งเรื่องน้ำหนัก การกินนม และพัฒนาการ แต่มีอีกเรื่องเงียบๆ ที่สำคัญไม่แพ้กันและหมอต้องคอยย้ำเตือนอยู่เสมอ นั่นก็คือเรื่องของ แนวทางการเสริมธาตุเหล็กในทารกคลอดก่อนกำหนดและทารกน้ำหนักตัวน้อย ครับ

ทำไมเด็กตัวเล็กหรือคลอดก่อนกำหนด ถึงขาดธาตุเหล็กง่ายกว่าเด็กทั่วไป?

ธรรมชาติสร้างให้ทารกสะสมธาตุเหล็กจากแม่ในช่วงไตรมาสสุดท้ายของการตั้งครรภ์ครับ ถ้าเปรียบมดลูกเหมือนบ้าน ทารกจะโกยเสบียงธาตุเหล็กเข้าตัวมากที่สุดในช่วงท้ายๆ นี้เอง ทีนี้ พอเด็กๆ คลอดก่อนกำหนด หรือน้ำหนักตัวน้อย เสบียงที่ว่าเลยสะสมมาไม่ทันการ แถมร่างกายยังเติบโตเร็วมาก เม็ดเลือดแดงจึงขยายตัวตามไม่ทัน ส่งผลให้เกิดภาวะซีดหรือขาดธาตุเหล็กได้ง่ายกว่าเด็กที่คลอดครบกำหนดปกติ

ลูกกินนมแม่หรือนมผงอย่างเดียว ทำไมยังต้องกินยาธาตุเหล็กเพิ่มอีก?

คุณพ่อคุณแม่หลายคนสงสัยว่า ในเมื่อลูกกินนมแม่อย่างเต็มที่ หรือกินนมผงสูตรพิเศษสำหรับเด็กคลอดก่อนกำหนดแล้ว ทำไมคุณหมอยังต้องจ่ายยาหยดธาตุเหล็กเสริมให้กินอีก ความจริงคือ แม้นมแม่จะมีคุณค่าทางอาหารสูงส่งแค่ไหน แต่ปริมาณธาตุเหล็กในนมแม่ตามธรรมชาติก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของเด็กกลุ่มนี้ที่กำลังเร่งสร้างเนื้อสร้างตัวครับ การให้ธาตุเหล็กเสริมจึงไม่ใช่การรักษาโรค แต่เป็นการป้องกันไม่ให้ลูกน้อยเกิดภาวะโลหิตจางที่มีผลต่อสมองและพัฒนาการ

ช่วงเวลาไหนที่เหมาะที่สุดในการเริ่มให้ธาตุเหล็กเสริมกับเจ้าตัวเล็ก?

อายุเท่าไหร่ถึงควรเริ่มหยดธาตุเหล็กให้ลูก?

ตามหลักการแพทย์แล้ว สำหรับทารกที่น้ำหนักน้อยหรือคลอดก่อนกำหนดมากๆ เรามักจะแนะนำให้เริ่มเสริมธาตุเหล็กตั้งแต่อายุประมาณ 2 ถึง 4 สัปดาห์ หรือเมื่อลูกเริ่มกินนมได้ดีและน้ำหนักคงที่แล้ว ทั้งนี้เพื่อให้ร่างกายได้ตั้งหลักก่อน และเริ่มสะสมธาตุเหล็กให้ทันกับช่วงที่ร่างกายกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว

ปริมาณที่เหมาะสมและวิธีป้อนยาให้ราบรื่น

การให้ยาธาตุเหล็กในเด็กเล็กส่วนใหญ่จะมาในรูปแบบยาหยด (Drops) เพื่อให้กะปริมาณได้ง่ายตามน้ำหนักตัวของเด็ก หมอแนะนำให้ป้อนก่อนมื้อนมเล็กน้อยเพื่อให้ดูดซึมได้ดี แต่ถ้าลูกท้องไส้ไม่ค่อยดี จะให้พร้อมนมก็ได้เช่นกัน สิ่งสำคัญคือต้องทำตามขนาดที่แพทย์หรือเภสัชกรคำนวณให้อย่างเคร่งครัด เพราะหากให้น้อยไปก็ไม่ได้ผล แต่ถ้าให้มากเกินไปก็อาจเกิดพิษจากธาตุเหล็กสะสมได้

สิ่งที่พ่อต้องเจอ: ผลข้างเคียงจากธาตุเหล็กที่ตกใจได้ แต่ไม่อันตราย

เวลาเริ่มให้ยาธาตุเหล็ก ลูกน้อยมักจะมีความเปลี่ยนแปลงบางอย่างที่ทำให้พ่อแม่ตกอกตกใจ เช่น อุจจาระของลูกจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้มเกือบดำ ซึ่งเป็นเรื่องปกติธรรมดามากๆ เกิดจากการที่ร่างกายขับธาตุเหล็กส่วนเกินออกมาทางอุจจาระ นอกจากนี้ เด็กบางคนอาจมีอาการท้องผูกหรือแหวะนมร่วมด้วย ถ้าเจออาการเหล่านี้ ไม่ต้องตกใจจนหยุดยานะครับ ให้ลองปรึกษาคุณหมอเพื่อปรับวิธีหรือปริมาณให้เหมาะสมขึ้น

อาการแบบไหนของลูกที่ฟ้องว่าธาตุเหล็กในร่างกายอาจเริ่มมีปัญหา?

ระหว่างที่กินยาเสริมธาตุเหล็กตามคำแนะนำ คุณพ่อคุณแม่ต้องคอยสังเกตสัญญาณเตือนต่างๆ ของลูกด้วย เช่น ลูกดูเพลียๆ ซึมกว่าปกติ ไม่ค่อยมีแรงดูดนม น้ำหนักไม่ยอมขึ้นตามเกณฑ์ หรือสังเกตเห็นว่าผิวพรรณและริมฝีปากดูซีดเซียว ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบพาน้องมาพบแพทย์เพื่อตรวจระดับความเข้มข้นของเลือดอย่างละเอียดอีกครั้ง