เจาะลึกใบตรวจเลือด: อ่านผล Specific IgE แพ้อาหารอย่างไรให้เข้าใจง่าย

สงสัยไหมว่าใบตรวจเลือดภูมิแพ้อาหารบอกอะไรเราบ้าง?

เวลาที่หมอส่งคนไข้ไปเจาะเลือดตรวจภูมิแพ้อาหาร สิ่งที่ตามมาคือกระดาษรายงานผลที่มีตัวเลขและชื่อสารก่อภูมิแพ้เต็มไปหมด หลายคนพอเห็นตัวเลขสูงๆ ก็ตกใจกลัวว่าลูกหรือตัวเองจะกินอาหารชนิดนั้นไม่ได้ไปตลอดชีวิต ความจริงแล้วผลตรวจเลือดที่เรียกว่า Specific IgE มันมีรายละเอียดมากกว่าแค่คำว่าแพ้หรือไม่แพ้ วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายว่าตัวเลขเหล่านี้มีความหมายอย่างไรในชีวิตจริง

ภูมิแพ้แบบฉับพลันกับภูมิแพ้แฝง: รู้จักตัวการเบื้องหลังใบตรวจ

ก่อนจะไปดูตัวเลข เราต้องเข้าใจก่อนว่าร่างกายเราสร้างภูมิต้านทานชนิดหนึ่งขึ้นมาสู้กับสิ่งแปลกปลอม ซึ่งก็คือเจ้าตัว IgE นี่แหละ เวลาที่เราไปเจออาหารที่ร่างกายมองว่าเป็นภัย ตัว IgE จะวิ่งไปเกาะกับเซลล์เม็ดเลือดขาวแล้วปล่อยสารเคมีออกมา ทำให้เกิดอาการแพ้ เช่น ผื่นขึ้น หายใจไม่ออก หรือหน้าบวม การตรวจ Specific IgE ต่ออาหารเฉพาะชนิด คือการเจาะดูว่าเลือดของเรามีภูมิต้านทานจำเพาะเจาะจงกับไข่ นม ถั่ว หรืออาหารทะเลชนิดไหนบ้างในปริมาณเท่าไร

ตัวเลขสูงไม่ได้แปลว่าแพ้รุนแรงเสมอไป: ไขข้อข้องใจค่าตัวเลข

เวลาอ่านผลตรวจ เราจะเห็นหน่วยเป็น kU/L พร้อมกับระดับความรุนแรงตั้งแต่คลาส 0 ไปจนถึงคลาส 6 หลายคนเข้าใจผิดว่ายิ่งตัวเลขสูงมาก เวลาเผลอกินเข้าไปจะต้องมีอาการช็อกรุนแรงแน่ๆ แต่หมอต้องบอกตรงนี้เลยว่า ตัวเลขที่สูงบอกแค่ว่าร่างกายมีความไวต่ออาหารนั้นมากแค่ไหน แต่ไม่ได้แปลว่าอาการจะรุนแรงตามตัวเลขเสมอไป บางคนค่าเลือดสูงปรี๊ดแต่กินเข้าไปแล้วแค่ออกผื่นเล็กน้อย ในขณะที่บางคนค่าเลือดไม่สูงมากแต่อาการหนักก็มี

กินได้หรือต้องงดเด็ดขาด: วิธีมองผลตรวจร่วมกับอาการจริง

หัวใจสำคัญที่สุดในการแปลผล Specific IgE คือ หมอจะไม่ดูแค่กระดาษผลเลือดอย่างเดียวเด็ดขาด แต่ต้องเอามาเทียบกับประวัติการกินอาหารของคนไข้ด้วย หลักการแพทย์แบ่งออกเป็นสองกรณีหลักๆ คือ

• มีผลบวกในเลือด แต่ไม่เคยมีอาการแพ้เลย: แบบนี้เรียกว่าร่างกายแค่ไวต่อสารอาหารนั้นเฉยๆ แต่ยังไม่แสดงโรค หมอส่วนใหญ่จะไม่แนะนำให้งดกินอาหารชนิดนั้น เพราะอาจทำให้ร่างกายขาดสารอาหารโดยไม่จำเป็น
• มีผลบวกในเลือด และกินทีไรมีอาการทุกที: แบบนี้ชัดเจนว่าเป็นตัวการจริง สมควรหลีกเลี่ยงหรือปรึกษาแพทย์เพื่อหาแนวทางดูแลที่เหมาะสม

ผลตรวจเป็นลบแปลว่าปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์จริงหรือ

อีกหนึ่งเรื่องที่คนไข้อม Aมาถามหมอบ่อยมากคือ ถ้าผลตรวจออกมาเป็นลบ แปลว่ากินได้หายห่วงเลยใช่ไหม คำตอบคือส่วนใหญ่ใช่ แต่ก็ยังมีข้อยกเว้น เพราะปฏิกิริยาการแพ้อาหารบางอย่างไม่ได้ผ่านกลไก IgE นี้ เช่น อาการแพ้อาหารแบบค่อยเป็นค่อยไปที่ทำให้เกิดลำไส้อักเสบเรื้อรัง ซึ่งตรวจเลือดวิธีนี้จะไม่เจอ ดังนั้น อาการทางคลินิกที่เกิดขึ้นจริงหลังกินอาหารจึงยังคงเป็นเครื่องมือที่ดีที่สุดในการวินิจฉัย

แนวทางปฏิบัติเมื่อผลตรวจออกแล้วควรทำอย่างไรต่อ

สิ่งแรกที่ควรทำคือตั้งสติและอย่าเพิ่งรีบตื่นตระหนกตัดอาหารออกจากเมนูของครอบครัว การแปลผล Specific IgE ต ต้องอาศัยแพทย์ผู้ชำนาญการด้านภูมิแพ้มาช่วยประเมินร่วมกับพฤติกรรมการใช้ชีวิต เพื่อไม่ให้เราต้องใช้ชีวิตด้วยความหวาดระแวง และได้กินอาหารที่มีประโยชน์ครบถ้วนตามหลักโภชนาการ