เข้าใจให้ชัด มะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมกับมะเร็งที่เกิดขึ้นเองต่างกันอย่างไร

ทำไมคนในครอบครัวถึงเป็นมะเร็งเหมือนกันบ่อยๆ

หลายครั้งที่หมอตรวจเจอคนไข้เป็นมะเร็ง สิ่งแรกๆ ที่คนไข้มักจะถามคือ เป็นเพราะกรรมพันธุ์หรือเปล่า หรือจริงๆ แล้วมันเกิดขึ้นจากอะไรกันแน่ คำถามนี้เป็นเรื่องที่น่าสนใจมาก เพราะความเข้าใจผิดเรื่องนี้อาจทำให้คนในครอบครัวเกิดความกังวลเกินเหตุ หรือในทางกลับกัน คือการละเลยการตรวจคัดกรองเพราะคิดว่าตัวเองไม่ได้มีพันธุกรรมเสี่ยง

รู้จักความต่างของมะเร็งสองประเภทนี้ก่อนจะตื่นตระหนก

โดยปกติแล้ว มะเร็งเกิดจากการกลายพันธุ์ของยีนในเซลล์ร่างกาย แต่ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ว่า การกลายพันธุ์นั้นเกิดจากอะไรและถ่ายทอดไปสู่ลูกหลานได้ไหม

มะเร็งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ

ส่วนใหญ่ของมะเร็งในคนเรามักจะเป็นกลุ่มที่เกิดขึ้นเอง (Sporadic Cancer) หรือที่หมอมักเรียกกันว่าการกลายพันธุ์แบบสะสม ยีนของเราเกิดความผิดปกติขึ้นเองในระหว่างการแบ่งเซลล์ของชีวิต ซึ่งปัจจัยกระตุ้นหลักคือพฤติกรรม สภาพแวดล้อม และอายุที่มากขึ้น เช่น การสูบบุหรี่ การรับประทานอาหาร หรือการสัมผัสสารก่อมะเร็งเป็นเวลานาน มะเร็งชนิดนี้ไม่สามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมไปสู่ลูกหลานได้

มะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม

มะเร็งกลุ่มนี้ (Hereditary Cancer) พบได้น้อยกว่ามาก เพียงประมาณ 5-10 เปอร์เซ็นต์เท่านั้น คนไข้กลุ่มนี้จะมียีนที่ผิดปกติมาตั้งแต่กำเนิด ซึ่งได้รับสืบทอดมาจากพ่อหรือแม่โดยตรง ยีนที่ผิดปกติเหล่านี้ทำหน้าที่เหมือนเป็นพิมพ์เขียวที่บกพร่อง ทำให้ร่างกายเสียความสามารถในการซ่อมแซมตัวเองหรือควบคุมการแบ่งเซลล์ ทำให้โอกาสที่จะเกิดมะเร็งสูงกว่าคนทั่วไปอย่างเห็นได้ชัด

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราอาจมีความเสี่ยงด้านพันธุกรรม

หากคุณมีความสงสัยว่ามะเร็งในครอบครัวมาจากยีนที่ส่งต่อกันมาหรือไม่ ให้ลองสังเกตปัจจัยเหล่านี้

• มีคนในครอบครัวสายตรงเป็นมะเร็งตั้งแต่อายุยังน้อย (เช่น ต่ำกว่า 40-50 ปี)
• ตรวจพบมะเร็งชนิดเดียวกันหลายคนในครอบครัวเดียวกัน
• สมาชิกในครอบครัวคนเดียวเป็นมะเร็งมากกว่าหนึ่งตำแหน่ง
• มีมะเร็งชนิดที่หายาก หรือมะเร็งที่พบน้อยในคนกลุ่มวัยนั้นๆ เกิดขึ้นในครอบครัว

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจยีน

ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องตรวจพันธุกรรม หากครอบครัวของคุณมีประวัติข้างต้น การปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพันธุศาสตร์มะเร็งจะช่วยให้คุณประเมินความเสี่ยงได้แม่นยำขึ้น การตรวจยีนจะช่วยให้เราวางแผนการเฝ้าระวังสุขภาพได้อย่างเข้มข้นขึ้น เช่น การเริ่มตรวจคัดกรองมะเร็งเร็วกว่าคนทั่วไป หรือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อลดความเสี่ยงที่ควบคุมได้

ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อรู้ว่ามีความเสี่ยง

ไม่ว่ามะเร็งนั้นจะเกิดขึ้นเองหรือมาจากพันธุกรรม สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการลดปัจจัยกระตุ้นในชีวิตประจำวัน การทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และตรวจสุขภาพประจำปีอย่างต่อเนื่องคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด อย่าลืมว่ายีนอาจเป็นตัวกำหนดโอกาส แต่ไลฟ์สไตล์และสุขภาพเชิงรุกคือตัวกำหนดผลลัพธ์ที่แท้จริง