เกณฑ์อายุและช่วงเวลาที่กลุ่มเสี่ยงมักเกิดภาวะชักจากไข้: สิ่งที่พ่อแม่ต้องรู้

ลูกมีไข้สูงแล้วตัวเกร็งชัก ช่วงอายุไหนที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

เวลาที่ลูกน้อยไม่สบายแล้วตัวร้อนจี๋ สิ่งที่ทำให้คนเป็นพ่อเป็นแม่ใจหายวาบมากที่สุดคงหนีไม่พ้นอาการชักจากไข้ ภาพเหตุการณ์ที่ลูกตาลอยเกร็งไปชั่วขณะมักสร้างความตกใจและวิตกกังวลให้ครอบครัวเสมอ ในฐานะหมอที่เจอเคสแบบนี้ที่ห้องฉุกเฉินอยู่บ่อยๆ ผมเข้าใจความรู้สึกของทุกคนดีครับว่ามันน่ากลัวขนาดไหน แต่ถ้าเราเข้าใจธรรมชาติของโรคและรู้ว่าช่วงอายุไหนคือกลุ่มเสี่ยง เราจะตั้งรับและรับมือได้อย่างมีสติมากขึ้น

ช่วงวัยทองของการเกิดภาวะชักจากไข้: เกิดขึ้นกับเด็กอายุเท่าไหร่?

ภาวะชักจากไข้ไม่ได้เกิดขึ้นได้กับทุกคนและทุกวัยครับ ทางการแพทย์เราพบว่าอาการนี้จะมีช่วงเวลาทองหรือช่วงอายุเฉพาะเจาะจงที่สมองของเด็กกำลังพัฒนาและไวต่อการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิร่างกาย

• ช่วงอายุที่พบบ่อยที่สุด: เด็กส่วนใหญ่ที่มีอาการชักจากไข้จะอยู่ในช่วงอายุระหว่าง 6 เดือน ถึง 5 ปี โดยจะพีคสุดๆในช่วงอายุราวๆ 12 ถึง 18 เดือน
• เด็กเล็กมากๆ หรือเด็กโตเป็นอย่างไร: เด็กอายุต่ำกว่า 6 เดือนมีโอกาสเกิดได้น้อยมาก (แต่ถ้ามีไข้และชักต้องระวังโรคติดเชื้อในระบบประสาท เช่น เยื่อหุ้มสมองอักเสบ) ส่วนเด็กที่อายุเกิน 6 ปีไปแล้ว โอกาสที่จะเกิดภาวะนี้จะลดลงอย่างมาก เนื่องจากสมองเติบโตและพัฒนาจนมีความต้านทานต่อไข้สูงขึ้นแล้ว

ช่วงเวลาอันตราย: กี่ชั่วโมงแรกของไข้ที่ต้องเฝ้าระวังตัวโก่ง?

หลายคนเข้าใจผิดว่าลูกต้องไข้ขึ้นสูงปรี๊ดนานหลายวันถึงจะชัก แต่ความจริงแล้วไม่ใช่แบบนั้นเลยครับ จังหวะเวลาที่เด็กมักจะเกิดอาการชักมักจะเป็นช่วงเริ่มต้นของการเจ็บป่วยมากกว่า

• ช่วง 24 ชั่วโมงแรก: อาการชักมักเกิดขึ้นในช่วงที่ไข้เริ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว หรือช่วงที่อุณหภูมิร่างกายกำลังพุ่งสูงขึ้นชันๆ ภายในไม่กี่ชั่วโมงแรกของการติดเชื้อ เช่น เริ่มมีไข้ตอนเย็น ตกดึกไข้ขึ้นสูงปรี๊ด เด็กบางคนชักตั้งแต่พ่อแม่ยังไม่ทันรู้ตัวว่าลูกไม่สบายด้วยซ้ำ
• ไม่ใช่เพราะไข้สูงค้างนาน: ภาวะชักจากไข้ไม่ได้เกิดจากการที่ปล่อยให้ไข้สูงนานเป็นสัปดาห์ แต่เกิดจากความไวของสมองต่อความร้อนที่เปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลัน

ประเภทของอาการชักจากไข้ที่พบได้บ่อยในเด็ก

เวลาเกิดอาการขึ้นมาจริงๆ ลักษณะการชักจะแบ่งออกเป็นรูปแบบหลักๆ ที่พ่อแม่สังเกตได้ เพื่อประเมินความรุนแรงเบื้องต้น

ลักษณะอาการชักแบบธรรมดาที่ไม่อันตรายถึงชีวิต

เด็กส่วนใหญ่ประมาณร้อยละ 70-80 จะมีอาการชักแบบนี้ ซึ่งทางการแพทย์เรียกว่า Simple Febrile Seizure ลักษณะคือจะเกร็งกระตุกทั้งตัว ตาลอย ไม่รู้สึกตัวในช่วงเวลานั้น แต่ออาการมักจะสั้นมากๆ น้อยกว่า 15 นาที และใน 1 วันจะเกิดขึ้นแค่ครั้งเดียว พอลืมตาขึ้นมาเด็กอาจจะง่วงเพลียสักพักแล้วกลับมาเป็นปกติ ไม่มีรอยโรคทางสมองตามมา

ลักษณะอาการชักแบบซับซ้อนที่ต้องตรวจอย่างละเอียด

กลุ่มนี้เรียกว่า Complex Febrile Seizure ซึ่งพบได้น้อยกว่า แต่ต้องระวังมากกว่า อาการชักอาจจะนานเกิน 15 นาที หรือในวันเดียวเกิดขึ้นหลายครั้ง หรือมีการชักแค่ซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย อาการแบบนี้คุณหมอจำเป็นต้องตรวจหาสาเหตุอื่นๆ เพิ่มเติม เช่น การติดเชื้อในสมองร่วมด้วย

ทำอย่างไรดีเมื่อลูกเกิดอาการชักจากไข้ขึ้นมาจริงๆ

เมื่อเหตุการณ์ไม่คาดฝันเกิดขึ้น สิ่งสำคัญที่สุดคือการตั้งสติและจัดการหน้างานให้ถูกต้องเพื่อความปลอดภัยของลูกน้อย

• จัดท่าให้ปลอดภัย: ให้จับนอนตะแคง เพื่อป้องกันเสมหะหรืออาเจียนสำลักลงหลอดลม ห้ามเอาอะไรไปงัดปากหรืออมนิ้วเด็กเด็ดขาดเพราะอาจทำให้ฟันหักหรือแผลในปากได้
• บันทึกเวลาและลักษณะ: พยายามสังเกตว่าลูกชักนานแค่ไหน ลักษณะการเกร็งเป็นอย่างไร เพื่อเอาไว้เล่าให้คุณหมอฟัง
• เช็ดตัวและลดไข้: เมื่อการชักหยุดลง ให้เช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องเพื่อช่วยระบายความร้อน และรีบพาไปโรงพยาบาลเพื่อให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุของไข้