ลูกทำอะไรเองไม่เป็นหรือเปล่า? เข้าใจภาวะการขาดทักษะการเล่นและการพึ่งพาตนเอง

ลูกเริ่มทำอะไรเองไม่ค่อยได้ หรือไม่รู้จะเล่นสนุกอย่างไรดี?

หลายครั้งที่คุณพ่อคุณแม่มักจะสังเกตเห็นว่า ลูกดูเหมือนจะทำกิจกรรมด้วยตัวเองไม่ค่อยคล่อง หรือเวลาว่างก็มักจะมานั่งข้างๆ รอให้เราหาอะไรให้ทำตลอดเวลา ภาวะการขาดทักษะการเล่นและการพึ่งพาตนเองในการทำกิจกรรมเป็นเรื่องที่ใกล้ตัวและส่งผลต่อพัฒนาการของเด็กมากกว่าที่หลายคนคาดคิด ไม่ใช่แค่เรื่องของการเล่น แต่รวมไปถึงความสามารถในการดูแลตัวเองในชีวิตประจำวันด้วย

ทำไมเด็กบางคนถึงเล่นเองไม่เป็น

การเล่นสำหรับเด็กเปรียบเสมือนงานหลักที่ช่วยสร้างทักษะชีวิต หากเด็กขาดโอกาสในการลองผิดลองถูกหรือถูกจัดแจงตารางเวลาให้มากเกินไป อาจส่งผลให้เด็กสูญเสียความคิดสร้างสรรค์และทักษะในการจัดการตัวเอง สาเหตุหลักๆ มักมาจาก:

• การถูกช่วยเหลือมากเกินไปจนไม่เกิดแรงจูงใจในการเริ่มทำสิ่งใหม่
• ขาดการกระตุ้นให้เกิดจินตนาการและการแก้ปัญหาด้วยตัวเอง
• สภาพแวดล้อมที่จำกัดพื้นที่หรืออุปกรณ์ที่ส่งเสริมการเรียนรู้

สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ควรสังเกต

เมื่อลูกแสดงออกถึงความกังวลหรือไม่มั่นใจเมื่อต้องทำกิจกรรมด้วยตัวคนเดียว นี่คือสัญญาณที่สะท้อนถึงการขาดทักษะการเล่นและการพึ่งพาตนเอง:

• ไม่สามารถตัดสินใจเลือกเล่นของเล่นด้วยตนเองได้ ต้องคอยถามหรือรอคำสั่งตลอดเวลา
• เปลี่ยนของเล่นไปมาอย่างรวดเร็วโดยไม่มีเป้าหมาย (Lack of focus)
• แสดงท่าทางหงุดหงิดหรืองอแงเมื่อต้องทำภารกิจง่ายๆ ที่เคยทำได้เอง
• มักจะเรียกหาผู้ปกครองให้ช่วยทำสิ่งต่างๆ ทั้งที่อายุถึงเกณฑ์ที่สามารถทำเองได้แล้ว

วิธีปรับจูนเพื่อให้ลูกพึ่งพาตัวเองได้มากขึ้น

การฝึกให้ลูกเป็นตัวของตัวเองไม่ได้แปลว่าต้องปล่อยปละละเลย แต่คือการสร้างพื้นที่ให้เขาได้ลองใช้อุปกรณ์หรือคิดหาวิธีเล่นใหม่ๆ ด้วยตัวเอง ดังนี้:

• สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการทำกิจกรรม: จัดวางของเล่นหรืออุปกรณ์ที่เหมาะสมกับช่วงวัยไว้ในที่ที่ลูกหยิบจับได้เอง เพื่อลดการพึ่งพาจากผู้ใหญ่
• ให้โจทย์เล็กๆ แทนการบงการ: แทนที่จะสอนวิธีเล่นให้จบกระบวนความ ลองถามลูกว่า คิดว่าของชิ้นนี้เอาไปทำอะไรได้บ้าง เพื่อกระตุ้นสมองส่วนหน้าให้คิดวางแผน
• ฝึกความอดทนและเว้นระยะห่าง: ในช่วงแรกที่เขาพยายามทำกิจกรรมด้วยตัวเอง ควรให้เวลาและเว้นระยะเพื่อให้ลูกได้ใช้เวลาอยู่กับความคิดตัวเองบ้าง อย่าเพิ่งรีบเข้าไปแทรกแซงหรือแก้ไขให้

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณพ่อคุณแม่ลองปรับเปลี่ยนวิธีเลี้ยงดูแล้ว แต่ลูกยังคงมีปัญหาเรื่องการทำกิจกรรมด้วยตัวเองอย่างรุนแรง เช่น มีปัญหาด้านการสื่อสารร่วมด้วย หรือมีพฤติกรรมถดถอยอย่างชัดเจน การพามาปรึกษากุมารแพทย์ด้านพัฒนาการจะเป็นทางออกที่ดี เพื่อประเมินว่ามีภาวะอื่นที่เกี่ยวข้องหรือขัดขวางพัฒนาการทักษะการเล่นหรือไม่ เพราะการได้รับคำแนะนำที่ถูกต้องตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้ลูกเติบโตได้อย่างมั่นใจและพึ่งพาตนเองได้ในอนาคต