ทำไมลูกถึงไม่ค่อยเล่น และทำอย่างไรให้เขาเริ่มดูแลตัวเองได้

ลูกไม่ค่อยเล่น ไม่ยอมหยิบจับอะไรเอง พ่อแม่ควรสังเกตตรงไหน

หลายครั้งที่หมอตรวจพัฒนาการเด็ก มักจะพบคุณพ่อคุณแม่กังวลว่าลูกดูเนือยๆ ไม่ค่อยสนใจของเล่น หรือทำกิจกรรมอะไรด้วยตัวเองไม่ค่อยได้ หลายคนอาจคิดว่าเป็นเรื่องของนิสัยหรือความขี้เกียจ แต่ในมุมมองของคุณหมอพัฒนาการ การขาดทักษะการเล่นและการพึ่งพา ตนเองในกิจวัตรประจำวัน อาจเป็นสัญญาณที่บอกว่าระบบประสาทและการรับรู้ของเขายังไม่พร้อมหรือยังไม่ได้ถูกกระตุ้นอย่างถูกวิธี

การเล่นคือพื้นฐานสำคัญของการเรียนรู้

เรามักมองว่าการเล่นเป็นแค่เรื่องสนุก แต่จริงๆ แล้ว สำหรับเด็ก การเล่นคืองานที่หนักที่สุดและสำคัญที่สุด เพราะระหว่างที่เด็กหยิบของเล่น พลิกไปมา หรือจินตนาการตามเนื้อเรื่อง สมองของเขาจะถูกฝึกให้รู้จักการแก้ปัญหา การตัดสินใจ และการใช้กล้ามเนื้อมัดเล็ก หากเด็กขาดทักษะการเล่น เขามักจะมีปัญหาเรื่อง:

• การจดจ่อกับสิ่งที่ทำได้ไม่นาน (Short attention span)
• การไม่รู้วิธีเริ่มต้นหรือต่อยอดกิจกรรม
• การขาดจินตนาการและการมองหาทางเลือกใหม่ๆ

ทำไมลูกถึงพึ่งพาตัวเองไม่ค่อยได้

การพึ่งพาตัวเองในการทำกิจกรรม เช่น การใส่รองเท้าเอง กินข้าวเอง หรือการเก็บของเล่น เป็นทักษะที่ต้องอาศัยทั้งกำลังกายและการวางแผน หากเด็กถูกหยิบยื่นความสะดวกสบายให้ตลอดเวลาจนเคยชิน สมองจะเกิดความเคยชินว่า ไม่จำเป็นต้องพยายาม เพราะจะมีคนทำให้เสมอ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อ การขาดทักษะการเล่นและการพึ่งพา ตนเองในระยะยาว

ปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมให้ลูกเริ่มทำอะไรเองได้ง่ายขึ้น

การฝึกให้ลูกดูแลตัวเองไม่จำเป็นต้องเริ่มจากเรื่องยาก หมอแนะนำให้ปรับสิ่งแวดล้อมรอบตัวเด็กให้เหมาะสม ดังนี้

ลดตัวช่วย เพื่อให้ลูกได้ใช้ทักษะ

แทนที่จะรีบเข้าไปช่วยทันทีเมื่อลูกทำไม่ได้ ให้ลองถอยห่างออกมาดูสักนิด ให้เขาได้ลองผิดลองถูก หรือใช้วิธีช่วยแค่บางส่วน เพื่อให้เขารู้สึกว่าเขาสามารถจัดการงานชิ้นนั้นให้สำเร็จได้ด้วยตัวเอง

จัดเตรียมของให้พร้อมในระดับสายตา

การวางอุปกรณ์ให้เด็กหยิบจับง่าย ช่วยลดอุปสรรคในการเริ่มต้นทำกิจกรรม การจัดมุมเล่นให้เป็นสัดส่วนจะช่วยกระตุ้นให้เด็กอยากเข้ามามีส่วนร่วมและฝึกทักษะการเลือกทำกิจกรรมได้ด้วยตนเอง

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอ

หากลองปรับเปลี่ยนการเลี้ยงดูแล้ว แต่ลูกยังดูไม่มีความกระตือรือร้น หรือดูเหมือนมีปัญหาเรื่องการใช้กล้ามเนื้อ รวมถึงการสื่อสารที่ล่าช้ากว่าวัย การปรึกษาหมอพัฒนาการเพื่อประเมินอย่างละเอียดเป็นสิ่งสำคัญ เพราะบางครั้งการขาดทักษะเหล่านี้อาจมีสาเหตุมาจากปัจจัยด้านระบบประสาทสัมผัส (Sensory Processing) ที่ต้องอาศัยการทำกิจกรรมบำบัดช่วยควบคู่ไปด้วย