เวลาลูกน้อยตัวร้อนขึ้นมาทีไร คนเป็นพ่อเป็นแม่มักจะใจหายวาบทุกที สิ่งแรกๆ ที่หลายบ้านทำตามความคุ้นเคยหรือคำบอกเล่าต่อๆ กันมาก็คือ การรีบหาผ้ามาชุบน้ำเช็ดตัวให้ลูกลดไข้ แต่ในฐานะหมอเด็กที่ตรวจคนไข้ในห้องตรวจมานาน ผมพบว่ายังมี ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนเกี่ยว กับการเช็ดตัวเด็กอยู่บ่อยมาก ซึ่งบางวิธีที่เราทำด้วยความหวังดี อาจไม่ได้ช่วยให้ลูกหายไข้เร็วขึ้นแถมยังทำให้ลูกทรมานหนักกว่าเดิมด้วยซ้ำ วันนี้เรามาคุยกันแบบสบายๆ สไตล์หมอเล่าให้ฟังครับว่า ความเชื่อแบบไหนที่ควรปรับความเข้าใจใหม่ เพื่อการดูแลลูกรักยามป่วยได้อย่างถูกต้องที่สุด
น้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็ง: ความเข้าใจผิดยอดฮิตที่ทำให้ลูกสะท้านหนาว
หลายคนคิดว่าเมื่อตัวร้อนจี๋ ก็ต้องใช้น้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็งผสมน้ำเพื่อให้เช็ดตัวแล้วเย็นชื่นใจ ลดความร้อนได้ไวที่สุด แต่นี่คือความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนอย่างมาก กลไกการระบายความร้อนของร่างกายเราควบคุมโดยสมองส่วนไฮโปทาลามัส (Hypothalamus) หากเราเอาผ้าชุบน้ำเย็นจัดไปเช็ดผิวลูก สมองจะเข้าใจผิดว่าสภาพแวดล้อมหนาวจัด เส้นเลือดใต้ผิวหนังจะหดตัวทันทีเพื่อกักเก็บความร้อน ผลลัพธ์ที่ได้คือความร้อนระบายออกไม่ได้ ไข้กลับสูงขึ้นไปอีก และที่สำคัญลูกจะเกิดอาการหนาวสะท้าน (Shivering) ร่างกายจะยิ่งสร้างความร้อนเพิ่มขึ้นไปใหญ่ น้ำที่เหมาะสมที่สุดในการเช็ดตัวลดไข้จึงควรเป็นน้ำอุ่นหรือน้ำธรรมดาอุณหภูมิห้องเท่านั้น
ใส่แอลกอฮอล์ผสมน้ำเช็ดตัว: อันตรายใกล้ตัวที่หมอเจอประจำ
สมัยก่อนเราอาจเคยได้ยินผู้ใหญ่แนะนำให้เอาแอลกอฮอล์ล้างแผลหรือเหล้าขาวผสมน้ำเช็ดตัวเด็ก เพื่อช่วยให้ตัวเย็นเร็วเพราะแอลกอฮอล์ระเหยไว แต่ในทางการแพทย์ปัจจุบัน วิธีนี้อันตรายมากและไม่แนะนำให้ทำเด็ดขาด ผิวหนังของเด็กโดยเฉพาะทารกและเด็กเล็กมีความบางและดูดซึมได้ดีมาก การใช้แอลกอฮอล์เช็ดตัวจะทำให้แอลกอฮอล์ซึมเข้าสู่กระแสเลือดจนเกิดภาวะเป็นพิษได้ (Alcohol Toxicity) ทำให้เด็กซึม ชัก หรือกดการหายใจได้ นอกจากนี้ไอระเหยของแอลกอฮอล์ยังระคายเคืองทางเดินหายใจของลูก ทำให้สำลักหรือหายใจลำบากได้ง่าย
ปิดประตูหน้าต่างแน่นหนา กลัวโดนลมแล้วไข้จะยิ่งขึ้น
ความเชื่อที่ว่าเวลาเด็กเป็นไข้ห้ามโดนลมเด็ดขาด ทำให้หลายบ้านปิดห้องทึบ ห่มผ้าหนาๆ หรือใส่เสื้อผ้าหลายชั้นเวลาเช็ดตัวและนอนพักผ่อน ความจริงแล้วการทำแบบนั้นยิ่งขัดขวางการระบายความร้อนของร่างกาย เมื่อเราเช็ดตัวให้ลูก น้ำบนผิวหนังจะระเหยออกไปพร้อมกับดึงความร้อนออกจากร่างกาย แต่ถ้าห้องอับลมและลูกใส่เสื้อผ้าหนาความร้อนจะระบายออกไม่ได้ ไข้จะยิ่งลงยาก การอยู่ในห้องที่มีอากาศถ่ายเทได้สะดวก เปิดพัดลมได้แต่อย่าเป่าจ่อตัวเด็กโดยตรง และสวมเสื้อผ้าเนื้อบางเบาสบาย จะช่วยให้ไข้ลดลงตามธรรมชาติได้ดีกว่ามาก
เช็ดแรงๆ ถูแรงๆ เพื่อเปิดรูขุมขนให้ความร้อนระบายออก
เวลาลูกตัวร้อน คุณพ่อคุณแม่บางท่านด้วยความร้อนใจก็ลงมือเช็ดตัวลูกแบบถูแรงๆ เน้นขัดผิวบริเวณซอกคอ รักแร้ และขาหนีบ เพื่อหวังจะไล่ความร้อนออกไปให้หมด แต่ผิวหนังของเด็กที่กำลังมีไข้จะมีความไวต่อความรู้สึกและบอบบางมาก การเช็ดหรือถูแรงๆ นอกจากจะไม่ช่วยให้ไข้ลดลงเร็วขึ้นแล้ว ยังทำให้เด็กเจ็บผิว ผิวแห้งระคายเคือง และทำให้ลูกรู้สึกหงุดหงิด ร้องไห้งอแงมากกว่าเดิม วิธีที่ถูกต้องคือการใช้ผ้าหมาดๆ ลูบเบาๆ และกดซับตามจุดสำคัญที่มีเส้นเลือดใหญ่ผ่าน เช่น หน้าผาก ซอกคอ รักแร้ ขาหนีบ โดยใช้วิธีลูบเข้าหาหัวใจเพื่อให้เลือดไหลเวียนกลับสู่ส่วนกลางของร่างกายได้ดีขึ้น
เช็ดตัวเสร็จแล้วปล่อยให้แห้งไปเองโดยไม่เช็ดตัวให้แห้งสนิท
อีกหนึ่งจุดเล็กๆ ที่มักมองข้ามกันคือ หลังเช็ดตัวเสร็จหลายคนปล่อยให้ผิวลูกเปียกชื้นแล้วใส่เสื้อผ้าทับทันที หรือปล่อยให้น้ำระเหยแห้งไปเองเพราะคิดว่าจะได้ช่วยระบายความร้อนต่อเนื่อง การปล่อยให้ผิวเปียกชื้นนานเกินไปจะทำให้เด็กเกิดอาการหนาวสั่นและไม่สบายตัว ซึ่งกระตุ้นให้ร่างกายสร้างความร้อนเพิ่มขึ้นได้ ทางที่ดีหลังจากเช็ดตัวเสร็จในแต่ละรอบ ควรใช้ผ้าขนหนูแห้งสะอาดซับผิวตัวและใบหน้าของลูกให้แห้งสนิทเบาๆ แล้วจึงสวมเสื้อผ้าชุดใหม่ที่โปร่งสบาย เพื่อความอบอุ่นที่พอดีและป้องกันไม่ให้ลูกไข้กลับสูงขึ้นซ้ำอีก
