เวลาลมหายใจสะดุด: รับมืออย่างไรเมื่อหลอดลมหดเกร็งเฉียบพลันในคนเป็นโรคหืดและปอดอุดกั้นเรื้อรัง

เวลาที่คนไข้โรคหืดหรือโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังเดินเข้ามาหาที่ห้องตรวจด้วยอาการหอบเหนื่อย ตัวโยน พูดเป็นคำๆ ไม่เป็นประโยค สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะได้ยินบ่อยๆ คือความรู้สึกตกใจและกลัวว่าลมหายใจสุดท้ายกำลังจะหมดไป อาการแบบนี้แหละครับที่วงการแพทย์เรียกว่าภาวะหลอดลมหดเกร็งเฉียบพลันในผู้ป่วยโรคหืดและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ซึ่งเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องอาศัยความเข้าใจและการรับมือที่รวดเร็ว

หน้าตาและอาการเตือนภัยที่บอกว่าหลอดลมกำลังตีบตัน

เวลาที่หลอดลมเกิดอาการหดตัวกระทันหัน ท่อทางเดินหายใจที่เคยเปิดโล่งจะตีบแคบลงทันทีเหมือนมีใครมาบีบหลอดลมเอาไว้ ทำให้ลมหายใจที่ควรจะเข้าออกได้สะดวกกลับติดขัด อาการที่ฟ้องชัดเจนมักจะมาเป็นชุด เริ่มตั้งแต่หายใจมีเสียงหวีด (Wheezing) แน่นหน้าอกเหมือนมีก้อนหินมาทับ ไอถี่ๆ และที่อันตรายที่สุดคืออาการหอบเหนื่อยจนหายใจเข้าไม่ทัน หากปล่อยไว้ไม่รีบจัดการ ออกซิเจนในเลือดจะเริ่มลดต่ำลง ส่งผลให้ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มเขียวคล้ำ และอาจหมดสติได้ในที่สุด

ตัวการสำคัญอะไรบ้างที่กระตุ้นให้หลอดลมหดเกร็งกำเริบ

ในชีวิตประจำวันของผู้ป่วยโรคปอดทั้งสองกลุ่มนี้ มักจะมีตัวกระตุ้นแอบแฝงที่คอยจังหวะทำให้หลอดลมเกิดอาการระคายเคืองและหดตัวลงอย่างเฉียบพลัน ตัวการอันดับต้นๆ หนีไม่พ้นฝุ่นละอองขนาดเล็ก ควันบุหรี่ ควันธูป หรือมลพิษทางอากาศอย่าง PM2.5 นอกจากนี้ อากาศที่เย็นจัด การติดเชื้อในทางเดินหายใจ เช่น เป็นหวัดหรือไข้หวัดใหญ่ รวมถึงความเครียดทางอารมณ์และการออกกำลังกายหักโหมเกินความจำเป็น ก็เป็นชนวนชั้นดีที่ทำให้เกิดภาวะหลอดลมหดเกร็งเฉียบพลันในผู้ป่วยโรคหืดและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังได้เช่นกัน

วิธีจัดการเบื้องต้นเมื่ออาการหอบกำเริบกะทันหัน

สิ่งแรกที่ต้องทำเมื่อรู้สึกว่าลมหายใจเริ่มมีปัญหาคือ ตั้งสติให้มั่นแล้วหยุดกิจกรรมทุกอย่างทันที นั่งพักในท่าที่สบาย ตัวเอนไปข้างหน้าน้อยๆ เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อช่วยหายใจทำงานได้ดีขึ้น จากนั้นให้หยิบยาขยายหลอดลมชนิดออกฤทธิ์เร็วที่แพทย์จ่ายไว้ประจำตัวขึ้นมาพ่นตามคำแนะนำ หากพ่นไปแล้วอาการยังไม่ดีขึ้นภายในสิบถึงสิบห้าบาท ให้ทำซ้ำได้ตามแผนการรักษาที่แพทย์เคยวางไว้ แต่ถ้าทำทุกวิถีทางแล้วอาการยังทรงกับทรุด นั่นคือสัญญาณเตือนว่าต้องรีบไปโรงพยาบาลโดยด่วน

วิธีรักษาที่โรงพยาบาลเมื่อต้องเผชิญภาวะวิกฤต

เมื่อผู้ป่วยมาถึงมือแพทย์ในภาวะหลอดลมหดเกร็งเฉียบพลัน ทีมแพทย์จะประเมินความรุนแรงและให้การรักษาทันที เริ่มตั้งแต่การให้ยาขยายหลอดลมผ่านเครื่องพ่นละอองยา ร่วมกับการให้ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ ไม่ว่าจะเป็นแบบกินหรือแบบฉีด เพื่อลดอาการอักเสบและบวมของเยื่อบุหลอดลมจากภายใน หากรายใดมีระดับออกซิเจนในเลือดต่ำ แพทย์จะให้ออกซิเจนเสริมผ่านทางสายจมูกเพื่อให้ร่างกายกลับมาสู่ภาวะปกติโดยเร็วที่สุด และเฝ้าระวังอาการอย่างใกล้ชิดจนกว่าหลอดลมจะคลายตัวสนิท

การป้องกันไม่ให้หลอดลมกลับมาหดเกร็งซ้ำ

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่เรารู้ว่าแพ้ ใส่หน้ากากอนามัยทุกครั้งที่ต้องออกไปเจอฝุ่นควัน งดการสูบบุหรี่หรืออยู่ในพื้นที่ที่มีควันพิษ และที่สำคัญที่สุดคือการกินยาควบคุมอาการหรือพ่นยาป้องกันอย่างสม่ำเสมอตามที่แพทย์สั่ง แม้ว่าในวันนั้นจะรู้สึกหายใจเป็นปกติก็ตาม เพราะยาสม่ำเสมอเหล่านี้ทำหน้าที่เปรียบเสมือนเกราะคุ้มกันไม่ให้หลอดลมไวต่อสิ่งกระตุ้น และช่วยลดโอกาสที่จะเกิดภาวะหลอดลมหดเกร็งเฉียบพลันในผู้ป่วยโรคหืดและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังในอนาคตได้อย่างยั่งยืน