ทำไมเสมหะที่ค้างในปอดถึงอันตราย และวิธีป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อน

ทำไมเสมหะตกค้างถึงกลายเป็นที่สะสมของเชื้อโรค

เวลาที่เราป่วยเป็นหวัดหรือปอดอักเสบ หลายคนมักจะกังวลเรื่องไข้ แต่จริงๆ แล้วสิ่งที่หมอห่วงมากกว่านั้นคือ เสมหะที่ค้างอยู่ในปอดครับ เสมหะเหล่านี้เปรียบเสมือนบ้านพักชั้นดีของแบคทีเรีย ยิ่งเราไอไม่ออก หรือปล่อยให้มันค้างอยู่ในหลอดลมลึกๆ นานเท่าไหร่ แบคทีเรียก็จะยิ่งแบ่งตัวเพิ่มจำนวนมากขึ้น จนนำไปสู่การติดเชื้อซ้ำซ้อนที่รักษายากกว่าเดิมหลายเท่า

สัญญาณเตือนว่าปอดเริ่มมีปัญหาจากเสมหะสะสม

สังเกตง่ายๆ เลยครับ ถ้าเริ่มรู้สึกว่าหายใจมีเสียงครืดคราด หายใจไม่อิ่ม หรือไอแล้วรู้สึกว่ามีอะไรติดอยู่ที่อกตลอดเวลาแต่ขากไม่ออก นั่นคือสัญญาณว่าระบบกำจัดเสมหะตามธรรมชาติของเราทำงานไม่ไหว หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่แก้ไข จะทำให้อากาศผ่านเข้าออกปอดได้น้อยลง ส่งผลให้เกิดภาวะปอดแฟบและติดเชื้อได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับทางเดินหายใจ

เทคนิคช่วยขจัดเสมหะให้ออกจากปอดแบบหมดจด

การป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียที่ได้ผลที่สุดคือการทำให้เสมหะอ่อนตัวและถูกขับออกมาครับ หมอมีวิธีง่ายๆ ที่แนะนำให้ทำที่บ้านได้เลย

• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ: น้ำคือหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้เสมหะใสและเหลวขึ้น ทำให้ไอออกมาได้ง่ายขึ้นหลายเท่า
• การฝึกหายใจและไออย่างมีประสิทธิภาพ: การนั่งตัวตรง หายใจเข้าลึกๆ แล้วค่อยๆ ไอออกมา แทนการไอแรงๆ แบบกระชาก จะช่วยดันเสมหะจากส่วนลึกของปอดขึ้นมาได้ดีกว่าโดยไม่ทำให้เจ็บคอ
• การเคาะปอดและจัดท่าระบายเสมหะ: สำหรับผู้ป่วยที่ติดเตียง การจัดท่าให้ตำแหน่งปอดอยู่สูงขึ้นและการเคาะปอดเบาๆ ช่วยให้เสมหะที่ติดอยู่ตามผนังหลอดลมหลุดออกมาได้ง่ายขึ้น

การใช้ตัวช่วยละลายเสมหะให้ถูกวิธี

ในบางรายที่เสมหะเหนียวข้นมาก การใช้ยาละลายเสมหะ (Mucolytics) อาจเป็นตัวช่วยที่ดี แต่ต้องเข้าใจก่อนว่ายาเหล่านี้ไม่ได้ทำให้เสมหะหายไปเอง แต่มันไปลดความเหนียวลงเพื่อให้เราไอออกมาได้ง่ายขึ้น ดังนั้น กินยาแล้วต้องดื่มน้ำตามมากๆ ด้วยเสมอ ไม่อย่างนั้นเสมหะก็ยังคงค้างอยู่ที่เดิมครับ

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

หากดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้วยังมีอาการเหล่านี้ ไม่ควรฝืนรอเด็ดขาด

• ไข้กลับมาสูงขึ้นหลังจากที่เคยลดไปแล้ว
• เสมหะเปลี่ยนสีเป็นสีเขียวจัด สีเหลืองเข้ม หรือมีเลือดปน
• เหนื่อยหอบ หายใจลำบาก หรือมีอาการซึมลง
• ค่าออกซิเจนปลายนิ้วลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ

การป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียเริ่มต้นที่ตัวเราด้วยการดูแลปอดให้สะอาด หากเราจัดการเสมหะได้ดีตั้งแต่เนิ่นๆ ร่างกายก็จะฟื้นตัวได้เร็วและลดโอกาสการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงลงได้มากครับ