ทำไมกินปลาดิบถึงเสี่ยงเป็นนิ่วในท่อน้ำดี? ความจริงที่คนรักอาหารสุกๆ ดิบๆ ต้องรู้

พยาธิใบไม้ตับกับการเปลี่ยนแปลงในร่างกายที่คาดไม่ถึง

หลายคนอาจคุ้นเคยกับการเตือนเรื่องพยาธิใบไม้ตับว่าเป็นสาเหตุของมะเร็งท่อน้ำดี แต่จริงๆ แล้วก่อนจะถึงขั้นนั้น ร่างกายคนเรามักจะเกิดการอักเสบเรื้อรังภายในท่อน้ำดีมาก่อน การที่พยาธิเข้าไปอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีเป็นเวลานานจะทำให้เกิดการระคายเคืองอย่างต่อเนื่อง ร่างกายจึงพยายามซ่อมแซมและปรับตัว จนนำไปสู่ ภาวะนิ่วในท่อน้ำดีจากพยาธิใบไม้ตับ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในบ้านเรา โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีวัฒนธรรมการกินปลาน้ำจืดแบบสุกๆ ดิบๆ

กระบวนการเกิดนิ่วจากการติดเชื้อเรื้อรัง

เมื่อพยาธิใบไม้ตับเข้าไปฝังตัว มันไม่ได้อยู่เฉยๆ แต่จะขับสารที่ทำให้เกิดการอักเสบออกมาตลอดเวลา ทำให้ผนังท่อน้ำดีหนาตัวขึ้น น้ำดีจึงไหลเวียนไม่สะดวก เมื่อน้ำดีค้างอยู่ในท่อนั้นนานเข้า ก็จะเกิดการตกตะกอนสะสมจนกลายเป็นก้อนนิ่ว นอกจากนี้ ตัวพยาธิและซากของมันยังกลายเป็นแกนกลางให้นิ่วเกาะตัวแน่นขึ้น ทำให้ท่อน้ำดีอุดตัน เกิดอาการปวดท้องรุนแรง ดีซ่าน และไข้สูงตามมา

เช็กสัญญาณเตือนว่าเริ่มมีนิ่วในท่อน้ำดีแล้วหรือยัง

อาการนิ่วในท่อน้ำดีจากพยาธิใบไม้ตับมักมาแบบค่อยเป็นค่อยไปจนเราชะล่าใจ โดยอาการที่สังเกตได้ชัดเจนมีดังนี้

• มีอาการจุกเสียดแน่นบริเวณใต้ชายโครงขวาเป็นพักๆ
• ปวดท้องรุนแรงร่วมกับมีไข้หนาวสั่น ซึ่งเป็นสัญญาณของการติดเชื้อในท่อน้ำดี
• ตาเหลือง ตัวเหลือง หรือปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติ เนื่องจากน้ำดีไหลลงลำไส้ไม่ได้
• อาการเบื่ออาหาร น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ

เมื่อตรวจพบแล้วคุณหมอรักษาอย่างไร

หัวใจสำคัญของการรักษาคือการกำจัดนิ่วที่อุดตันและควบคุมการติดเชื้อ ก่อนจะไปถึงการแก้ไขที่ต้นเหตุคือการทำลายพยาธิ การรักษาหลักในปัจจุบันมีหลายขั้นตอน

• การส่องกล้องตรวจท่อน้ำดีและตับอ่อน (ERCP): เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้ในการดึงนิ่วออกมาผ่านทางกล้องโดยไม่ต้องผ่าตัดเปิดหน้าท้อง
• การให้ยาฆ่าพยาธิ: เพื่อกำจัดพยาธิที่เป็นตัวการหลักของปัญหา
• การผ่าตัด: หากนิ่วมีขนาดใหญ่หรือมีการตีบตันของท่อน้ำดีจนการส่องกล้องทำได้ยาก คุณหมออาจจำเป็นต้องพิจารณาผ่าตัดเพื่อแก้ไขทางเดินน้ำดี

ปรับพฤติกรรมเพื่อป้องกันก่อนสายเกินแก้

วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการตัดวงจรของพยาธิใบไม้ตับ เริ่มต้นจากการเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน ไม่กินปลาดิบ ปลาหมัก หรืออาหารที่ปรุงไม่สุก เพราะความร้อนเท่านั้นที่จะทำลายตัวอ่อนพยาธิได้ นอกจากนี้ การถ่ายพยาธิและการตรวจสุขภาพประจำปี หากอยู่ในกลุ่มเสี่ยงหรือมีประวัติการกินอาหารดิบ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจคัดกรองแต่เนิ่นๆ เพราะภาวะนิ่วเหล่านี้หากปล่อยทิ้งไว้ อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่าเดิมได้