เวลาหมอนั่งตรวจคนไข้ในคลินิก มักจะมีคนไข้ชายวัยกลางคนหลายคนที่เข้ามาปรึกษาด้วยเรื่องปัสสาวะติดขัด ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน บางคนมาด้วยท่าทางอึกอักไม่กล้าพูดตรงๆ เพราะรู้สึกว่าเป็นเรื่องส่วนตัวที่น่าอาย เรื่องของต่อมลูกหมากเป็นเรื่องที่ผู้ชายหลายคนมองข้าม และมักทึกทักเอาเองว่าเป็นเพียงความเสื่อมตามวัยที่ต้องทนอยู่กับมัน แต่ความจริงแล้ว โรคมะเร็งต่อมลูกหมาก เป็นภัยเงียบที่แฝงตัวอยู่โดยไม่แสดงอาการในระยะแรก และเป็นเรื่องสำคัญที่ผู้ชายทุกคนควรทำความเข้าใจไว้ก่อนจะสายเกินไป
ต่อมลูกหมากอยู่ตรงไหน และมะเร็งต่อมลูกหมากเกิดขึ้นได้อย่างไร?
เพื่อให้เห็นภาพง่ายๆ ต่อมลูกหมากคืออวัยวะที่มีขนาดเท่าผลวอลนัท อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะเอาไว้ ทำหน้าที่สำคัญในการสร้างน้ำเลี้ยงอสุจิ เมื่ออายุมากขึ้น เซลล์ในต่อมลูกหมากอาจเกิดการแบ่งตัวที่ผิดปกติจนกลายเป็นก้อนเนื้อร้ายหรือมะเร็ง ซึ่งมะเร็งชนิดนี้ส่วนใหญ่จะเติบโตอย่างช้าๆ ค่อยเป็นค่อยไป ทำให้ในช่วงแรกของการเกิดโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก แทบไม่มีสัญญาณเตือนใดๆ ให้รู้ตัวเลย จนกระทั่งก้อนมะเร็งโตพอที่จะไปกดเบียดท่อปัสสาวะนั่นเอง
อาการแบบไหนที่เริ่มส่งสัญญาณเตือน? แยกให้ออกระหว่างต่อมลูกหมากโตกับมะเร็ง
เนื่องจากต่อมลูกหมากอยู่ล้อมรอบท่อปัสสาวะ อาการแสดงส่วนใหญ่จึงเกี่ยวข้องกับการขับถ่ายปัสสาวะ ซึ่งหลายคนมักสับสนระหว่างโรคต่อมลูกหมากโตทั่วไปกับโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก เพราะมีอาการคล้ายกันมาก หากมีอาการเหล่านี้ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด
- ปัสสาวะบ่อยขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะต้องลุกขึ้นมาเข้าห้องน้ำกลางดึกหลายครั้ง
- ปัสสาวะขัด เริ่มต้นปัสสาวะยาก ต้องเบ่ง หรือปัสสาวะสะดุดไหลๆ หยุดๆ
- มีความรู้สึกปัสสาวะไม่สุด เหมือนยังมีน้ำปัสสาวะค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ
- ปัสสาวะอ่อนแรง หรือไหลเป็นหยดๆ ตอนใกล้จะเสร็จ
- มีเลือดปนออกมากับปัสสาวะหรือน้ำอสุจิ ซึ่งเป็นอาการที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ
- ในรายที่โรคเริ่มลุกลาม อาจมีอาการปวดหลัง ปวดสะโพก หรือปวดกระดูกร่วมด้วย
ใครบ้างที่ต้องระวังเป็นพิเศษ? ปัจจัยเสี่ยงที่เลี่ยงได้และเลี่ยงไม่ได้
โรคมะเร็งต่อมลูกหมากไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน แต่มีปัจจัยบางอย่างที่ช่วยบ่งชี้ว่าใครมีความเสี่ยงมากกว่าคนทั่วไป หมออยากให้ลองเช็กตัวเองจาก 3 ปัจจัยหลักนี้
1. อายุที่เพิ่มขึ้น: เป็นปัจจัยที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ โรคนี้มักพบในผู้ชายที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป และความเสี่ยงจะยิ่งสูงขึ้นเรื่อยๆ ตามวัยที่มากขึ้น
2. พันธุกรรมและประวัติครอบครัว: หากคุณพ่อ พี่ชาย หรือน้องชายเคยมีประวัติเป็นโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก ความเสี่ยงจะเพิ่มสูงขึ้นเป็นสองเท่าเมื่อเทียบกับคนทั่วไป
3. พฤติกรรมการกินและการใช้ชีวิต: การกินอาหารที่มีไขมันสูงเป็นประจำ โดยเฉพาะไขมันจากสัตว์ อาหารแปรรูป และการมีน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์มาตรฐาน ล้วนเป็นปัจจัยกระตุ้นที่หลีกเลี่ยงได้
ตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมาก: เจ็บไหม ต้องเตรียมตัวอย่างไรบ้าง?
การตรวจพบโรคมะเร็งต่อมลูกหมากตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ช่วยเพิ่มโอกาสในการรักษาให้หายขาดและลดภาวะแทรกซ้อนได้ดีที่สุด หมอแนะนำให้ผู้ชายที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป หรืออายุ 45 ปีขึ้นไปหากมีประวัติครอบครัวเป็นโรคนี้ เข้ามารับการตรวจคัดกรองเป็นประจำทุกปี โดยวิธีการตรวจไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด
การตรวจเลือดหาค่า PSA คืออะไร ทำไมถึงสำคัญ?
PSA ย่อมาจาก Prostate-Specific Antigen เป็นโปรตีนที่ผลิตจากต่อมลูกหมาก การตรวจวิธีนี้เพียงแค่เจาะเลือดไปตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อดูระดับค่า PSA หากพบว่ามีค่าสูงกว่ามาตรฐาน อาจเป็นสัญญาณบ่งชี้ถึงความผิดปกติของต่อมลูกหมาก อย่างไรก็ตาม ค่า PSA ที่สูงไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป แต่อาจเกิดจากต่อมลูกหมากอักเสบหรือต่อมลูกหมากโตธรรมดาก็ได้ แพทย์จึงต้องใช้วิธีอื่นร่วมตรวจด้วย
การตรวจคลำทางทวารหนัก น่ากลัวอย่างที่คิดจริงหรือ?
การตรวจคลำต่อมลูกหมากผ่านทางทวารหนัก หรือที่เรียกกันว่า DRE เป็นวิธีที่ผู้ชายหลายคนกังวลและรู้สึกเขินอาย แต่ในความเป็นจริงแล้ว ขั้นตอนนี้ใช้เวลาสั้นมากเพียงไม่กี่วินาที และไม่ได้สร้างความเจ็บปวดอย่างที่กังวล แพทย์จะใช้นิ้วมือที่สวมถุงมือและทาสารหล่อลื่นสอดเข้าไปทางรูทวารหนักเพื่อสัมผัสขนาด ความยืดหยุ่น และผิวสัมผัสของต่อมลูกหมาก ซึ่งช่วยให้แพทย์ตรวจพบก้อนเนื้อที่ผิดปกติได้ทันที
วิธีรักษาเมื่อตรวจพบ: ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องผ่าตัดทันที
เมื่อตรวจพบโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก ขอให้อย่าเพิ่งตื่นตระหนก เพราะนวัตกรรมการรักษาทางการแพทย์ในปัจจุบันก้าวหน้าไปมาก และการรักษานั้นไม่ได้มีเพียงแค่การผ่าตัดอย่างเดียว แพทย์จะพิจารณาแนวทางที่เหมาะสมที่สุดร่วมกับคนไข้ โดยประเมินจากระยะของโรค อายุ และสุขภาพโดยรวมของคนไข้เป็นหลัก
- การเฝ้าติดตามอย่างใกล้ชิด: สำหรับคนไข้สูงอายุที่ตรวจพบมะเร็งในระยะแรกเริ่ม และตัวมะเร็งเติบโตช้ามากจนไม่ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต แพทย์อาจเลือกใช้วิธีตรวจติดตามอาการและตรวจเลือดเป็นระยะแทนการรักษาที่รุนแรง
- การผ่าตัดเอาต่อมลูกหมากออก: เหมาะสำหรับรายที่มะเร็งยังจำกัดตัวอยู่เฉพาะในต่อมลูกหมากและร่างกายสมบูรณ์แข็งแรงดี
- การฉายรังสี: การใช้รังสีพลังงานสูงเพื่อทำลายเซลล์มะเร็ง เป็นทางเลือกที่ดีสำหรับคนไข้ที่ไม่ต้องการผ่าตัด หรือมีข้อจำกัดทางร่างกายที่ไม่สามารถผ่าตัดได้
- การรักษาด้วยฮอร์โมน: เนื่องจากเซลล์มะเร็งต่อมลูกหมากเติบโตโดยใช้ฮอร์โมนเพศชาย การใช้ยาเพื่อยับยั้งการสร้างหรือการทำงานของฮอร์โมนนี้ จะช่วยควบคุมไม่ให้มะเร็งแพร่กระจายและทำให้ก้อนมะเร็งฝ่อลงได้
ดูแลตัวเองอย่างไรให้ห่างไกลจากโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก
แม้เราจะไม่สามารถเปลี่ยนอายุหรือพันธุกรรมของเราได้ แต่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันสามารถช่วยลดความเสี่ยงลงได้มาก หมออยากแนะนำให้เน้นการกินอาหารที่มีประโยชน์ โดยเฉพาะมะเขือเทศที่ปรุงสุกซึ่งอุดมไปด้วยสารไลโคปีน ผักตระกูลกะหล่ำ เช่น บรอกโคลี ควบคู่ไปกับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ หลีกเลี่ยงอาหารไขมันสูง และควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน และที่สำคัญที่สุดคือ อย่ารอให้มีอาการผิดปกติเกิดขึ้นก่อนแล้วค่อยมาพบแพทย์ การสละเวลามาตรวจสุขภาพและคัดกรองโรคมะเร็งต่อมลูกหมากเป็นประจำทุกปี คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดสำหรับสุขภาพของผู้ชายทุกคน
