แขนบวมน้ำเหลืองหลังผ่าตัด: สัญญาณเตือนและการดูแลตัวเองที่คุณควรรู้

ทำไมแขนถึงบวมหลังการผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง

หลายคนที่ผ่านการผ่าตัดเต้านมหรือการผ่าตัดบริเวณรักแร้เพื่อเอาต่อมน้ำเหลืองออก มักจะกังวลกับอาการแขนบวมที่เกิดขึ้น ภาวะแทรกซ้อนของแขนบวมน้ำเหลืองไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นภาวะที่ระบบระบายของเหลวในร่างกายทำงานได้ไม่เต็มที่เหมือนเดิม เหมือนกับท่อระบายน้ำที่ถูกตัดออกไปบางส่วน ทำให้ของเหลวที่ควรจะไหลเวียนกลับสู่ระบบไหลเวียนโลหิตเกิดการคั่งค้างจนแขนดูบวมขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

สังเกตอย่างไรว่าแขนเริ่มมีภาวะบวมผิดปกติ

อาการบวมไม่ได้เกิดขึ้นทันทีเสมอไป บางคนอาจเกิดขึ้นหลังผ่าตัดไปแล้วเป็นสัปดาห์ หรือบางคนอาจใช้เวลาเป็นเดือนหรือเป็นปี สัญญาณแรกที่ต้องระวังคือ:

• รู้สึกว่าแขนหรือมือข้างที่ผ่าตัดดูตึงๆ แน่นๆ
• เสื้อผ้าหรือเครื่องประดับ เช่น แหวนหรือนาฬิกา เริ่มรัดแขนหรือนิ้วมากขึ้น
• ผิวหนังบริเวณแขนดูหนาขึ้น หรือเมื่อกดลงไปแล้วมีรอยบุ๋ม
• รู้สึกหนักแขนมากกว่าปกติโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

กิจกรรมอะไรบ้างที่ควรเลี่ยงเพื่อไม่ให้แขนบวมหนักกว่าเดิม

เมื่อระบบการไหลเวียนน้ำเหลืองถูกรบกวน การดูแลตัวเองเป็นเรื่องสำคัญที่สุดครับ ควรหลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่ไปกระตุ้นให้เกิดการอักเสบหรือการคั่งของของเหลวเพิ่มขึ้น เช่น:

• งดการวัดความดันโลหิตหรือเจาะเลือดที่แขนข้างที่ผ่าตัดอย่างเด็ดขาด
• หลีกเลี่ยงการยกของหนักเป็นเวลานานๆ หรือการเกร็งกล้ามเนื้อแขนข้างนั้นมากเกินไป
• ระวังการเกิดบาดแผล เช่น แผลมีดบาด แผลจากแมลงกัด หรือแผลไหม้ เพราะแผลเหล่านี้เป็นจุดเสี่ยงที่จะทำให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายกว่าปกติ เนื่องจากกลไกการป้องกันของต่อมน้ำเหลืองทำงานได้น้อยลง
• หลีกเลี่ยงการแช่น้ำอุ่นจัดหรือซาวน่า เพราะความร้อนจะทำให้เส้นเลือดขยายตัวและของเหลวไหลมาคั่งที่แขนมากขึ้น

วิธีดูแลแขนให้ระบายน้ำเหลืองได้ดีขึ้น

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเล็กๆ น้อยๆ สามารถช่วยลดภาวะแทรกซ้อนของแขนบวมน้ำเหลืองได้:

• การบริหารแขนเบาๆ ตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด เพื่อกระตุ้นการไหลเวียน
• หมั่นดูแลความสะอาดผิวหนัง ทาครีมบำรุงเพื่อไม่ให้ผิวแห้งแตก ซึ่งเป็นช่องทางให้เชื้อโรคเข้าสู่ระบบน้ำเหลือง
• การสวมปลอกแขนกระชับ (Compression sleeve) ตามที่แพทย์กำหนด เพื่อช่วยดันของเหลวกลับเข้าสู่ระบบไหลเวียน

อาการแบบไหนที่ควรกลับมาพบแพทย์ทันที

หากมีอาการบวมเพียงเล็กน้อยอาจดูแลเบื้องต้นได้ แต่ถ้าพบสัญญาณต่อไปนี้ อย่ารอดูอาการเองที่บ้านครับ:

• ผิวหนังบริเวณแขนมีสีแดงจัด ร้อน หรือดูอักเสบ
• มีไข้สูงร่วมกับอาการแขนบวม
• มีอาการปวดแขนอย่างรุนแรงจนขยับไม่ได้
• แขนบวมขึ้นอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่ผิวหนัง ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายและต้องการการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะอย่างเร่งด่วน การติดตามอาการอย่างใกล้ชิดและไม่ละเลยความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย จะช่วยให้คุณใช้ชีวิตหลังผ่าตัดได้อย่างราบรื่นและมั่นใจมากขึ้นครับ