ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อต้องเผชิญกับภาวะแทรกซ้อนของแขนบวมน้ำเหลืองหลังผ่าตัด

ทำไมแขนถึงบวมหลังผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง

หลายคนที่ผ่านการผ่าตัดก้อนเนื้อหรือรักษามะเร็งเต้านมโดยมีการเลาะต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ออก มักจะพบกับปัญหาที่สร้างความกังวลใจไม่น้อย นั่นคืออาการแขนบวม ซึ่งทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่า ภาวะแทรกซ้อนของแขนบวมน้ำเหลือง สาเหตุหลักเกิดจากการที่ทางระบายน้ำเหลืองเดิมถูกตัดออกไป ทำให้ระบบการไหลเวียนของน้ำเหลืองในแขนติดขัดและคั่งค้างจนกลายเป็นอาการบวมที่แขนหรือมือตามมา

สังเกตอาการเตือนเริ่มแรกก่อนที่แขนจะบวมโต

อาการบวมไม่ได้เกิดขึ้นปุบปับจนน่ากลัวในทันที แต่ร่างกายมักส่งสัญญาณเตือนมาก่อน หากเราสังเกตตัวเองให้ดีจะพบว่ามีอาการผิดปกติเล็กๆ น้อยๆ เช่น:

• รู้สึกแน่นที่แขนหรือมือเหมือนเสื้อผ้าคับขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ผิวหนังบริเวณแขนเริ่มมีความตึงหรือรู้สึกหนักๆ เหมือนแขนมีน้ำหนักมากขึ้น
• มีรอยบุ๋มเมื่อใช้นิ้วกดลงไปบนผิวหนังบริเวณที่รู้สึกแน่น
• รู้สึกอ่อนแรงหรือขยับแขนได้ไม่ถนัดเหมือนเดิม

กิจกรรมที่เสี่ยงทำให้อาการบวมแย่ลงกว่าเดิม

เมื่อรู้ว่ามีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนของแขนบวมน้ำเหลือง สิ่งสำคัญที่สุดคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันเพื่อไม่ให้ระบบน้ำเหลืองทำงานหนักเกินไป สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงมีดังนี้:

• การยกของหนักด้วยแขนข้างที่ผ่านการผ่าตัด เพราะจะทำให้กล้ามเนื้อเกร็งและขัดขวางการไหลเวียนน้ำเหลือง
• การเจาะเลือด วัดความดัน หรือฉีดยาที่แขนข้างนั้น
• การใส่เครื่องประดับที่รัดแน่นเกินไป เช่น นาฬิกาข้อมือหรือแหวนวงใหญ่
• การปล่อยให้ผิวหนังแห้งแตกหรือเกิดแผล เพราะความเสี่ยงต่อการติดเชื้อจะเพิ่มขึ้น ซึ่งส่งผลให้อาการบวมรุนแรงขึ้นทันที

วิธีดูแลแขนให้ไหลเวียนน้ำเหลืองได้ดีขึ้นในชีวิตประจำวัน

การจัดการกับภาวะนี้ไม่ใช่แค่การพักแขน แต่คือการกระตุ้นให้ระบบน้ำเหลืองระบายออกได้ดีขึ้น วิธีที่แนะนำมีดังนี้:

• หมั่นบริหารแขนเบาๆ ตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด เพื่อช่วยปั๊มน้ำเหลืองให้ไหลเวียนดีขึ้น
• หากแพทย์แนะนำให้สวมปลอกแขนลดบวม (Compression Sleeve) ควรใส่ให้สม่ำเสมอตามเวลาที่กำหนด เพื่อรักษาแรงดันผิวหนังไม่ให้สะสมน้ำเหลือง
• ดูแลความสะอาดของผิวหนังและทาโลชั่นให้ชุ่มชื้นอยู่เสมอ เพื่อป้องกันผิวหนังอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย
• จัดท่านอนโดยให้แขนวางบนหมอนในระดับที่สูงกว่าหัวใจเพื่อช่วยเรื่องการระบายน้ำเหลืองในตอนกลางคืน

เมื่อไหร่ที่อาการแบบนี้ต้องรีบมาพบหมอทันที

แม้ภาวะแทรกซ้อนของแขนบวมน้ำเหลืองจะเป็นเรื่องที่จัดการได้ แต่ก็มีบางสถานการณ์ที่คุณไม่ควรนิ่งนอนใจและควรกลับมาพบแพทย์โดยเร็ว ได้แก่:

• แขนมีอาการบวมแดง ร้อน และมีไข้ร่วมด้วย ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่ผิวหนัง (Cellulitis)
• อาการบวมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วผิดปกติจนสังเกตเห็นได้ชัดในเวลาเพียงไม่กี่วัน
• มีอาการเจ็บปวดรุนแรงบริเวณแขนหรือรักแร้จนขยับไม่ได้

การดูแลตัวเองอย่างถูกวิธีตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงและช่วยให้คุณภาพชีวิตหลังผ่าตัดดีขึ้นมากครับ