อาการทางกายจากความเครียด: เมื่อใจเหนื่อยล้า ร่างกายจึงประท้วง

หลายคนเดินเข้ามาที่ห้องตรวจด้วยอาการปวดหัวตุบๆ แน่นหน้าอก หายใจไม่ค่อยอิ่ม หรือปวดท้องเรื้อรังที่หาต้นตอไม่พบ ตรวจเลือด เอกซเรย์ หรือส่องกล้องแล้วหมอก็บอกว่าปกติทุกอย่าง พอบอกคนไข้กลับไปว่าอาการเหล่านี้อาจมาจากความเครียด หลายคนมักจะทำหน้าสงสัยว่า ความเครียดเรื่องงานหรือเรื่องเงิน จะทำให้ร่างกายเจ็บป่วยขึ้นมาจริงๆ ได้อย่างไร

ในฐานะหมอที่เจอคนไข้แบบนี้ทุกวัน ขอบอกเลยว่าเรื่องนี้เรื่องจริงและเกิดขึ้นบ่อยมาก สมองกับร่างกายของเราเชื่อมต่อกันลึกซึ้งกว่าที่เราคิด เมื่อไหร่ที่เราเครียด ร่างกายจะส่งสัญญาณเตือนออกมาเป็นความเจ็บปวดทางกาย ซึ่งเป็นกลไกธรรมชาติที่กำลังบอกเราว่า ถึงเวลาต้องพักผ่อนได้แล้ว

ความเครียดแปรสภาพเป็นอาการทางกายได้อย่างไร?

เวลาที่เราเจอเรื่องกดดัน สมองส่วนสัญชาตญาณจะสั่งให้ร่างกายเตรียมพร้อมสู้หรือหนี (Fight or Flight) ฮอร์โมนความเครียดอย่างคอร์ติซอลและอะดรีนาลีนจะถูกหลั่งออกมาเต็มกระแสเลือด ทำให้หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูงขึ้น และกล้ามเนื้อทุกส่วนเกร็งตัวโดยอัตโนมัติ

ถ้าความเครียดนี้เกิดขึ้นแค่ชั่วคราว ร่างกายจะกลับสู่ภาวะปกติได้เอง แต่ถ้าเราสะสมความเครียดไว้เรื่อยๆ โดยไม่รู้ตัว กล้ามเนื้อจะตึงค้างอยู่แบบนั้น หลอดเลือดหดตัว ระบบย่อยอาหารรวน และภูมิต้านทานต่ำลง จนกลายร่างเป็นโรคเรื้อรังที่สร้างความทรมานให้เราในที่สุด

จุดเช็คลิสต์: อาการปวดและป่วยแบบไหนที่ฟ้องว่าคุณกำลังเครียดจัด

อาการทางกายจากความเครียดหน้าตาหลากหลายมาก มาดูกกันว่ามีจุดไหนที่คุ้นเคยกับร่างกายตัวเองบ้าง

• ปวดหัวไมเกรนหรือตึงท้ายทอย: มักเกิดจากการเกร็งกล้ามเนื้อบริเวณคอ บ่า ไหล่ และหนังศีรษะโดยไม่รู้ตัวเวลานั่งทำงานเครียดๆ
• แน่นหน้าอก ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม: อาการยอดฮิตที่ทำให้หลายคนตกใจนึกว่าหัวใจวาย แต่จริงๆ เกิดจากความวิตกกังวลทำให้หายใจตื้นเกินไป
• ปวดท้อง กรดไหลย้อน ท้องอืด: ลำไส้ถูกขนานนามว่าเป็นสมองส่วนที่สอง เวลาเครียดเลือดจะถูกดึงไปเลี้ยงกล้ามเนื้อส่วนอื่น ระบบย่อยอาหารเลยทำงานรวนไปหมด
• นอนไม่หลับ หลับไม่สนิท: สมองยังคงตื่นตัวคิดเรื่องงานวนไป ทำให้ตื่นมาแล้วเพลีย ร่างกายไม่ได้รับการซ่อมแซม

วิธีจัดการความเครียด ตัดวงจรอาการเจ็บป่วยที่ต้นเหตุ

การกินยาแก้ปวด พาราเซตามอล หรือยาคลายกล้ามเนื้อ เป็นแค่การแก้ปัญหาปลายเหตุ เพราะถ้าความเครียดต้นทางยังอยู่ อาการปวดก็จะกลับมาอีกเรื่อยๆ วิธีรักษาที่ยั่งยืนที่สุดคือการพาตัวเองออกจากวงจรกดดัน

ลองเริ่มต้นจากการฝึกหายใจลึกๆ เมื่อรู้สึกว่าเริ่มตึงเครียด การหายใจเข้าท้องป่องออกแฟบจะช่วยส่งสัญญาณบอกสมองว่าเราปลอดภัย ฮอร์โมนความเครียดจะลดลง นอกจากนี้ การลุกขึ้นมาขยับร่างกาย ยืดเหยียดกล้ามเนื้อระหว่างวัน หรือการนอนหลับให้สนิทอย่างน้อย 7 ถึง 8 ชั่วโมง ก็ช่วยรีเซ็ตร่างกายได้ดีมากๆ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรไปหาหมอตรวจให้ละเอียด

แม้เราจะรู้ว่าเครียดเป็นเหตุ แต่ถ้าอาการเหล่านั้นรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ เช่น แน่นหน้าอกร้าวไปกรามหรือแขน ปวดท้องรุนแรงจนทนไม่ไหว หรือน้ำหนักลดฮวบโดยไม่ทราบสาเหตุ แบบนี้อย่านิ่งนอนใจว่าเป็นแค่ความเครียดเด็ดขาด ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยแยกโรคทางกายอื่นๆ ออกให้แน่ใจก่อนจะสบายใจได้ที่สุดครับ