ความดันสูงตัวร้าย ทำไมถึงบั่นทอนไตและทำให้เนื้อไตเสื่อมลงเรื่อยๆ

เวลาตรวจสุขภาพประจำปีแล้วเจอตัวเลขความดันโลหิตสูงขึ้น หลายคนมักนิ่งนอนใจเพราะคิดว่ายังไม่มีอาการเวียนหัวหรือผิดปกติอะไร แต่ในมุมมองของหมอ ความดันที่สูงแช่อยู่แบบนั้นในทุกๆ วัน เปรียบเสมือนแรงดันน้ำที่เปิดค้างไว้แรงเกินไปในท่อส่งน้ำเล็กๆ ซึ่งก็คือเส้นเลือดฝอยในไตของเรานั่นเอง

พอแรงดันมันสูงเกินรับไหว หลอดเลือดในไตเริ่มเสียหาย หนาตัวขึ้น และตีบแคบลง เลือดไปเลี้ยงไตได้น้อยลง เนื้อไตก็ค่อยๆ ฝ่อและสูญเสียหน้าที่ไปทีละน้อย จนกลายเป็นปัญหาใหญ่ที่หมออยากชวนมาทำความเข้าใจกันในวันนี้ครับ

ความดันสูงแช่นานๆ กัดเซาะเนื้อไตพังได้อย่างไร?

ไตของเราไม่ได้ทำหน้าที่แค่กรองของเสียอย่างเดียวนะครับ แต่ข้างในไตเต็มไปด้วยเส้นเลือดฝอยนับล้านเส้นที่ทำหน้าที่เหมือนตะแกรงคอยคัดกรองสารอาหารและของเสียออกจากเลือด

เมื่อไหร่ก็ตามที่เราปล่อยให้ความดันโลหิตสูงเรื้อรัง แรงดันเลือดที่สูงผิดปกตินี้จะไปกระชากและทำลายผนังหลอดเลือดฝอยในไตให้เกิดแผลเป็น เมื่อเนื้อเยื่อไตถูกแทนที่ด้วยพังผืด ไตก็เริ่มทำงานหนักขึ้น หลอดเลือดที่เคยยืดหยุ่นก็แข็งกระด้าง ส่งผลให้เนื้อไตส่วนที่ดีต้องมารับภาระหนักแทน จนเกิดความเสื่อมลุกลามกลายเป็นโรคไตเรื้อรังจากความดันโลหิตสูงในที่สุด

อัตราการกรองของไตลดลง แปลว่าไตกำลังบอกอะไรเรา?

เวลาที่หมอเจาะเลือดตรวจค่าครีตินิน (Creatinine) แล้วเอามาคำนวณหาค่าอัตราการกรองของไต หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า eGFR คนไข้หลายคนมักตกใจว่าทำไมตัวเลขมันถึงลดลงเรื่อยๆ

ค่า eGFR นี้เปรียบเสมือนเรี่ยวแรงหรือประสิทธิภาพการทำงานที่เหลืออยู่ของไต หากเปรียบไตเป็นเครื่องกรองน้ำ เครื่องนี้กำลังจะบอกว่าไส้กรองเริ่มตันและทำงานได้น้อยลงแล้ว:

• ระยะแรกๆ: ค่า eGFR ยังดูปกติหรือลดลงเล็กน้อย แต่เริ่มมีโปรตีนหรือไข่ขาวรั่วออกมาในปัสสาวะ ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนภัยด่านแรกว่าหลอดเลือดไตเริ่มรั่วแล้ว
• ระยะที่การกรองลดลงชัดเจน: ของเสียเริ่มคั่งในเลือด เริ่มมีอาการเหนื่อยง่าย ขาบวม ความดันยิ่งคุมยากขึ้นไปอีก เพราะไตที่เสื่อมจะไม่สามารถช่วยขับเกลือและน้ำส่วนเกินออกได้ทัน

เช็กสัญญาณเตือนแบบนี้ ไตกำลังส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือ

โรคไตจากความดันสูงมักมาแบบเงียบกริบ แทบไม่มีอาการเตือนในระยะแรก จนกว่าการทำงานของไตจะลดลงไปมากแล้ว อาหารที่หมอมักพบเจอและอยากให้สังเกตตัวเองมีดังนี้

• ตื่นนอนมาแล้วรู้สึกหน้าบวม ตาบวม หรือกดที่หน้าแข้งแล้วบุ๋มลงไปไม่เด้งขึ้นมาทันที
• ปัสสาวะมีฟองหนาแน่นคล้ายฟองเบียร์และไม่ยอมยุบตัว ซึ่งเกิดจากโปรตีนรั่วออกมา
• รู้สึกอ่อนเพลียอย่างไร้สาเหตุ เบื่ออาหาร คลื่นไส้ตอนเช้า
• ความดันโลหิตที่เคยควบคุมได้ด้วยยาขนาดเดิม กลับพุ่งสูงขึ้นและลดยากกว่าเดิม

วิธีดูแลตัวเองไม่ให้ไตพังไปมากกว่าเดิม

ข่าวดีคือ แม้เราจะไม่สามารถย้อนเวลาให้เนื้อไตที่พังไปแล้วกลับมาเป็นปกติร้อยเปอร์เซ็นต์ได้ แต่เราสามารถหยุดยั้งความเสื่อมไม่ให้มันทรุดลงไปเร็วกว่ากำหนดได้ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างจริงจัง

คุมความดันโลหิตให้เป๊ะตามเป้าหมาย

หัวใจสำคัญที่สุดคือการกินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด ห้ามลดหรือหยุดยาเองเด็ดขาด แม้วันนั้นจะวัดความดันได้ปกติแล้วก็ตาม เพราะความดันต้องนิ่งและสม่ำเสมอในตลอด 24 ชั่วโมง

ลดโซเดียมในอาหารแบบหักดิบ

เลิกกินเค็ม เลิกซดน้ำซุปจนหมดชาม ลดการปรุงรสจัดจาน อาหารแปรรูปและบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปคือตัวการสำคัญที่ทำให้ความดันพุ่งและไตทำงานหนักขึ้น

หลีกเลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่มเสี่ยง

ยาในกลุ่มเอ็นแสด (NSAIDs) เช่น ยาแก้ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ หรือยาลดอักเสบบางตัว มีฤทธิ์โดยตรงในการทำลายหลอดเลือดในไตและทำให้ค่า eGFR ร่วงลงอย่างรวดเร็ว หากจำเป็นต้องกินยาแก้ปวด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง