ความดันสูงตัวร้าย ทำไมถึงบั่นทอนไตทีละน้อยจนกลายเป็นโรคไตเรื้อรัง

เวลาตรวจสุขภาพประจำปีแล้วเจอว่าความดันโลหิตสูง หลายคนมักนิ่งนอนใจเพราะคิดว่าไม่มีอาการผิดปกติอะไร ไม่ปวดหัว ไม่เวียนหัว ก็คงไม่เป็นไร แต่ในมุมมองของหมอ ความดันโลหิตสูงเปรียบเสมือนแรงดันน้ำที่เปิดใส่สายยางเส้นเล็กๆ ในบ้านโดยไม่เคยเบาลงเลยนานเป็นแรมปี หลอดเลือดฝอยทั่วร่างกายโดยเฉพาะที่ไตจึงเริ่มเสียหายและเสื่อมสภาพลงเงียบๆ

ความดันสูงกับเนื้อไต: ทำไมแรงดันเลือดถึงทำร้ายไตของเราได้?

ไตของเราไม่ได้เป็นแค่อวัยวะกรองของเสีย แต่ข้างในประกอบด้วยหน่วยกรองจิ๋วหลายล้านหน่วยที่มีหลอดเลือดฝอยขดอยู่เต็มไปหมด หน้าที่หลักคือการคัดกรองของเสียและน้ำส่วนเกินออกจากเลือด เมื่อเราปล่อยให้ความดันโลหิตสูงเรื้อรัง แรงดันเลือดที่กระแทกเข้าสู่หน่วยกรองเหล่านี้จะสูงเกินกว่าที่หลอดเลือดฝอยจะรับไหว นานวันเข้าผนังหลอดเลือดจะหนาตัวขึ้น รูแคบลง เลือดไปเลี้ยงเนื้อไตได้น้อยลง ไตจึงเริ่มขาดเลือดและค่อยๆ ฝ่อตัวลงทีละน้อย

อัตราการกรองของไตที่ลดลง: ตัวเลขเตือนภัยที่บอกว่าไตกำลังทำงานหนัก

เวลาเจาะเลือดตรวจการทำงานของไต หมอจะดูค่าครีเอตินิน (Creatinine) และนำมาคำนวณหาอัตราการกรองของไต หรือที่เรียกสั้นๆ ว่าค่า eGFR ตัวเลขนี้สำคัญมาก เพราะมันคือเรี่ยวแรงของไตในการกรองของเสียออกจากร่างกาย หากค่า eGFR เริ่มลดต่ำลงเรื่อยๆ นั่นหมายความว่าหน่วยกรองในไตเริ่มเสียหายถาวรและไม่สามารถซ่อมแซมให้กลับมาเหมือนเดิมได้เต็มร้อย

สัญญาณเตือนระยะแรก: ทำไมเราถึงไม่รู้ตัวเลยว่าไตกำลังพัง?

ความน่ากลัวของโรคไตเรื้อรังจากความดันโลหิตสูงคือ ในระยะแรกผู้ป่วยแทบไม่แสดงอาการผิดปกติใดๆ เลย เรายังคงใช้ชีวิตได้ตามปกติ ปัสสาวะเป็นปกติ ไม่มีอาการปวดหลัง อาการเตือนมักจะมาปรากฏก็ต่อเมื่อเนื้อไตถูกทำลายไปมากกว่าครึ่งแล้ว เช่น อาการบวมบริเวณเปลือกตาและขาตอนเช้า ปัสสาวะมีฟองมากผิดปกติ หรือรู้สึกอ่อนเพลียเรื้อรังจากภาวะของเสียคั่งในเลือด

วิธีดูแลตัวเองและการรักษา: หยุดความเสื่อมก่อนที่ไตจะวายถาวร

ข่าวดีคือ แม้ไตที่เสียไปแล้วจะยากที่จะฟื้นคืน แต่เราสามารถชะลอความเสื่อมไม่ให้โรคดำเนินไปสู่ระยะสุดท้ายได้ หัวใจสำคัญมีอยู่ไม่กี่ข้อที่ต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัด:

• คุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปลอดภัย: เป้าหมายคือไม่ควรเกิน 130/80 มิลลิเมตรปรอท เพื่อลดแรงดันที่ไปกระแทกหน่วยกรองของไต
• กินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด: ยาลดความดันบางกลุ่มนอกจากจะช่วยลดความดันแล้ว ยังมีฤทธิ์ปกป้องไตโดยตรงโดยการลดแรงดันในหน่วยกรองของไต
• ลดการกินเค็มและโซดิลม: อาหารรสจัดและโซเดียมสูงคือตัวการหลักที่ทำให้ความดันพุ่งและไตทำงานหนักขึ้น
• หลีกเลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นดสิด (NSAIDs): ยาเหล่านี้มีผลทำลายหลอดเลือดฝอยในไตโดยตรง คนเป็นโรคไตและความดันสูงควรหลีกเลี่ยงเด็ดขาด
• ตรวจเลือดและปัสสาวะติดตามค่าการทำงานของไตสม่ำเสมอ: เพื่อประเมินอัตราการกรองของไตและปรับแผนการรักษาได้ทันท่วงที

โรคไตเรื้อรังจากความดันโลหิตสูงเป็นเรื่องใกล้ตัวที่ป้องกันและชะลอได้ หากเราเริ่มต้นหันมาควบคุมความดันโลหิตตั้งแต่วันนี้ หมออยากให้ทุกคนลองเช็กค่าความดันของตัวเองดูว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติหรือไม่ เพราะการรักษาความดันให้ดีตั้งแต่วันนี้ คือการซื้อเวลาให้ไตได้อยู่กับเราไปอีกนาน