ลูกตัวน้อยเสี่ยงภาวะขาดน้ำไหม? คุณพ่อคุณแม่ดูอาการและประเมินน้ำในร่างกายลูกอย่างไรดี

เวลาที่ลูกรักไม่สบาย ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัด ท้องเสีย หรืออาเจียน สิ่งที่หมอมักจะกังวลใจและมักจะเตือนคุณพ่อคุณแม่เสมอคือเรื่องของภาวะขาดน้ำ เพราะในเด็กเล็ก ร่างกายเขามีสัดส่วนของน้ำมากกว่าผู้ใหญ่ แถมยังสูญเสียน้ำได้ง่ายและรวดเร็วกว่ามาก ถ้าน้ำในร่างกายลดลงไปนิดเดียว ก็อาจจะส่งผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญได้ทันที

ทำไมทารกถึงเสี่ยงขาดน้ำเร็วกว่าเด็กโตหรือผู้ใหญ่?

ร่างกายของทารกประกอบด้วยน้ำเป็นหลักครับ ประมาณร้อยละเจ็ดสิบถึงแปดสิบของน้ำหนักตัวเลยทีเดียว แถมอัตราการเผาผลาญในเด็กเล็กก็สูงกว่า ทำให้ความต้องการใช้น้ำในแต่ละวันมีมาก พอเวลาที่เขาป่วย มีไข้ หายใจเร็ว หรือกินนมได้น้อยลง น้ำในร่างกายจึงระเหยและถูกขับออกไปอย่างรวดเร็ว โดยที่กลไกการบอกความกระหายน้ำของเขายังพัฒนาได้ไม่เต็มที่เท่าผู้ใหญ่ ทำให้บอกเราไม่ได้ว่ากำลังหิวน้ำนะ

สัญญาณเตือนภัย: ลูกกำลังขาดน้ำสังเกตจากตรงไหนบ้าง?

เวลาตรวจเด็กป่วยในห้องตรวจ หมอจะไม่ได้ดูแค่น้ำหนักตัวอย่างเดียว แต่เราจะดูภาพรวมของความชุ่มชื้นในร่างกาย โดยคุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตสัญญาณเหล่านี้ได้ด้วยตัวเองที่บ้าน:

• ผ้าอ้อมแห้งนานผิดปกติ: ปกติเด็กทารกควรจะฉี่ทุกๆ 3 ถึง 4 ชั่วโมง หรืออย่างน้อยวันละ 6 ครั้ง ถ้าสังเกตว่าผ่านไปหลายชั่วโมงแล้วผ้าอ้อมยังแห้งสนิท นั่นคือสัญญาณเตือนข้อแรกๆ เลย
• ปากแห้งและน้ำตาลูกน้อยลง: เวลาลูกร้องไห้สังเกตดูว่ามีน้ำตาไหลออกมาไหม หรือริมฝีปากแห้ง แตก และเหนียวหนืดหรือไม่
• กระหม่อมบุ๋มลงไป: ในเด็กทารกที่ยังมีกระหม่อมหน้าอยู่ ถ้าเอามือแตะเบาๆ แล้วรู้สึกว่าบุ๋มลงไปมากกว่าปกติ อาจบ่งบอกว่าร่างกายเริ่มขาดน้ำและสารน้ำในเลือดลดลง
• ซึมลงและงอแงผิดปกติ: เด็กที่ขาดน้ำมักจะไม่มีแรง เล่นน้อยลง อ่อนเพลีย หรือร้องกวนแบบไม่มีสาเหตุที่ปลอบเท่าไหร่ก็ไม่หยุด

วิธีเช็กปริมาณสารน้ำที่ลูกได้รับในแต่ละวัน

เวลาที่ลูกนอนรักษาตัวอยู่ที่บ้าน หรือแม้แต่ตอนที่ป่วยเล็กๆ น้อยๆ การประเมินว่าลูกได้รับน้ำเพียงพอไหม ให้ดูจาก ภาวะการขับถ่ายปัสสาวะ เป็นหลักครับ สีของปัสสาวะควรจะใสหรือเหลืองอ่อนมากๆ ถ้าปัสสาวะมีสีเข้มจัดจนเหมือนน้ำชา นั่นแปลว่าสารน้ำในร่างกายเริ่มเข้มข้นเกินไปและได้รับน้ำไม่พอ

สำหรับเด็กที่กินนมแม่หรือนมผง ช่วงที่ป่วยคุณแม่อาจจะต้องพยายามป้อนนมบ่อยขึ้นทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อให้กระเพาะที่กำลังระคายเคืองรับไหว และถ้ามีอาการท้องเสียหรืออาเจียนร่วมด้วย การให้สารละลายเกลือแร่สำหรับเด็ก หรือที่เรารู้จักกันในชื่อ ORS จะช่วยทดแทนเกลือแร่ที่สูญเสียไปได้ดีกว่าการดื่มน้ำเปล่าอย่างเดียว

อาการแบบไหนที่ต้องรีบทารกส่งโรงพยาบาลทันที?

หากคุณพ่อคุณแม่ลองดูแลเบื้องต้นแล้วลูกยังมีอาการแย่ลง มีภาวะขาดน้ำระดับปานกลางถึงรุนแรง เช่น ร้องไห้ไม่มีน้ำตาเลย ปากแห้งสนิท มือเท้าเย็น ชีพจรเต้นเร็ว หรือซึมมากจนปลุกไม่ค่อยตื่น กรณีเหล่านี้ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาดครับ ต้องรีบพามาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการและอาจจะต้องได้รับสารน้ำทดแทนทางหลอดเลือดดำอย่างเร่งด่วน