ลูกน้อยกินน้อยซึมลง: วิธีสังเกตภาวะขาดน้ำและการประเมินการได้รับสารน้ำในทารกป่วย

เวลาที่ลูกตัวน้อยไม่สบาย ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัด ท้องเสีย หรืออาเจียน สิ่งหนึ่งที่ทำให้คนเป็นพ่อแม่กังวลใจมากที่สุดคือ ลูกจะกินได้น้อยลงและเสี่ยงต่อการขาดน้ำ ธรรมชาติของเด็กเล็กนั้นร่างกายมีน้ำเป็นส่วนประกอบค่อนข้างมาก และเสียน้ำได้ง่ายกว่าผู้ใหญ่หลายเท่า ตัวคุณหมอเองเวลามีคุณพ่อคุณแม่พาลูกมาหาที่คลินิกด้วยอาการป่วย ก็มักจะแนะนำให้สังเกตเรื่องการได้รับสารน้ำเป็นอันดับต้นๆ เพราะถ้าปล่อยให้ร่างกายขาดน้ำไปนานๆ จะอันตรายและฟื้นตัวยาก

ลูกน้อยกำลังขาดน้ำหรือเปล่า? สัญญาณเตือนที่ต้องรีบเช็ก

ทารกยังพูดบอกไม่ได้ว่าหิวน้ำหรือกระหายน้ำ หน้าที่ของเราจึงเป็นการสังเกตสัญญาณเตือนจากร่างกายของลูกครับ ภาวะขาดน้ำและการประเมินการได้รับสารน้ำในทารกป่วย จึงเป็นทักษะที่คุณพ่อคุณแม่ควรเรียนรู้ไว้ โดยอาการที่ฟ้องว่าลูกเริ่มขาดน้ำมีดังนี้

• ปากแห้ง ลิ้นแห้ง และไม่มีน้ำลายเวลา ร้องไห้: ถ้าสังเกตว่าริมฝีปากลูกแห้งแตก หรือเวลาลูกร้องไห้ไม่มีน้ำตาไหลออกมาเลย นี่คือสัญญาณเตือนภัยสีเหลืองที่แปลว่าร่างกายเริ่มสูญเสียน้ำแล้ว
• กระหม่อมบุ๋มลงไป: ในเด็กทารกที่ยังมีกระหม่อมหน้าอยู่ หากเอามือลูบเบาๆ แล้วพบว่ากระหม่อมยุบตัวลงไปมากกว่าปกติ แสดงว่าปริมาณน้ำในร่างกายลดลงมาก
• ซึมลง งอแงผิดปกติ: ลูกดูไม่มีแรง เล่นน้อยลง หรือซึมกว่าเดิมจนผิดสังเกต
• ตัวเย็นหรือผิวแห้งกร้าน: การไหลเวียนเลือดไม่ค่อยดีเพราะปริมาณน้ำในร่างกายน้อย

เช็กผ้าอ้อมเปียก: วิธีประคบประหงมและเชประเมินน้ำในร่างกายลูกง่ายๆ ที่บ้าน

วิธีที่ง่ายและแม่นยำที่สุดในการประเมินว่าลูกได้รับน้ำเพียงพอไหม คือการดูปริมาณการขับถ่ายครับ ในภาวะปกติทารกควรฉี่ออกมาเป็นระยะๆ คุณหมอจึงมักแนะนำให้คุณพ่อคุณแม่สังเกตสิ่งเหล่านี้

• จำนวนผ้าอ้อมที่เปียก: ปกติแล้วทารกควรฉี่ออกมาอย่างน้อยทุกๆ 4 ถึง 6 ชั่วโมง หรือในหนึ่งวันผ้าอ้อมควรเปียกประมาณ 6 ผืนขึ้นไป ถ้าลูกป่วยแล้วไม่ได้ฉี่เลยติดต่อกันนาน 6 ถึง 8 ชั่วโมง หรือผ้าอ้อมแห้งสนิท แปลว่าน้ำในร่างกายเริ่มไม่พอแล้ว
• สีของปัสสาวะ: ปัสสาวะควรมีสีเหลืองอ่อนมากๆ หรือเกือบใส หากปัสสาวะมีสีเหลืองเข้มจัด หรือมีลักษณะขุ่น แสดงว่ามีความเข้มข้นสูงและลูกดื่มน้ำไม่พอ

เมื่อไหร่ที่ควรให้ดื่มเกลือแร่ และวิธีป้อนน้ำที่ถูกต้อง

หลายคนสงสัยว่าถ้าลูกท้องเสียหรืออาเจียน ควรให้ดื่มอะไรดี น้ำเปล่าอย่างเดียวอาจจะไม่พอ เพราะเวลาร่างกายสูญเสียน้ำ จะสูญเสียเกลือแร่สำคัญไปด้วย คุณหมอแนะนำให้ใช้เกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง

เทคนิคคือ ห้ามกรอกใส่ปากทีเดียวเยอะๆ เพราะอาจทำให้ลูกสำลักหรืออาเจียนออกมามากกว่าเดิม ให้ใช้ช้อนชาตักป้อนทีละ 1 ช้อน ทุกๆ 5 ถึง 10 นาที เพื่อให้กระเพาะอาหารค่อยๆ ดูดซึมน้ำเข้าไปทีละนิด วิธีนี้ช่วยลดการอาเจียนและทำให้ร่างกายได้รับสารน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ

อาการแบบไหนที่แปลว่าอันตราย และต้องรีบพาลูกไปโรงพยาบาลทันที?

หากดูแลที่บ้านแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือมีสัญญาณเตือนเหล่านี้ร่วมด้วย แปลว่าภาวะขาดน้ำเริ่มรุนแรงจนอันตราย คุณพ่อคุณแม่ต้องรีบพาไปพบแพทย์โดยด่วนครับ

• ลูกซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือหมดสติ: นี่คือภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการให้น้ำเกลือทางเส้นเลือดดำทันที
• อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่กินอะไรเข้าไป: แม้แต่น้ำจิบก็อ้วกออกหมด ทำให้ไม่สามารถรับสารน้ำทางปากได้
• ท้องเสียรุนแรง หรือถ่ายเป็นมูกเลือด: ร่วมกับมีไข้สูง
• ไม่ได้ฉี่เลยนานเกิน 8 ชั่วโมง: แสดงว่าไตเริ่มขาดเลือดไปเลี้ยงและหยุดทำงานชั่วคราว

การดูแลทารกป่วยต้องอาศัยความละเอียดอ่อนและความใจเย็นครับ การหมั่นสังเกตผ้าอ้อม สังเกตความชุ่มชื้นในช่องปาก และประเมินการได้รับสารน้ำอย่างสม่ำเสมอ จะช่วยปกป้องลูกน้อยให้ปลอดภัยจากภาวะขาดน้ำรุนแรงได้อย่างแน่นอนครับ