ไขข้อข้องใจเรื่องการทดสอบแพ้อาหาร หรือ แนวทางการทำ Food Challenge Test ภายใต้การดูแลของแพทย์

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาหาหมอ หรือแม้กระทั่งตัวคนไข้ผู้ใหญ่เองที่สงสัยว่าตัวเองแพ้อาหารอะไรสักอย่าง เช่น นมวัว ไข่ ถั่ว หรืออาหารทะเล คำถามยอดฮิตที่หมอได้ยินบ่อยๆ คือ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าแพ้จริง หรือแค่อุปทานไปเอง และที่สำคัญคือ เมื่อไหร่จะได้กลับมากินของอร่อยเหล่านี้ได้อีกครั้ง

การเจาะเลือดหรือการสะกิดผิวหนังที่เราทำกันบ่อยๆ นั้น บอกได้แค่ว่าร่างกายมีภูมิคุ้มกันต่ออาหารชนิดนั้นๆ หรือไม่ แต่ไม่ได้แปลว่ากินเข้าไปแล้วจะแพ้กำเริบจริงๆ เสมอไป นี่จึงเป็นที่มาของวิธีตรวจที่ถือว่าเป็นมาตรฐานทองคำ นั่นคือการให้กินอาหารชนิดนั้นจริงๆ ทีละน้อยภายใต้การดูแลอย่างใกล้ชิด หรือที่เราเรียกกันว่า แนวทางการทำ Food Challenge Test นั่นเองครับ

ตรวจภูมิแพ้อาหารด้วยวิธีนี้คืออะไร และทำไมต้องทำในโรงพยาบาล?

พูดง่ายๆ วิธีนี้คือการให้ผู้ป่วยทดลองกินอาหารที่สงสัยว่าแพ้ โดยเริ่มจากปริมาณน้อยมากๆ แล้วค่อยๆ เพิ่มปริมาณขึ้นเป็นระยะตามเวลาที่กำหนด เพื่อดูว่าร่างกายจะแสดงอาการแพ้ออกมาหรือไม่

หลายคนถามหมอว่า ทำไมต้องมาทำที่โรงพยาบาล ทำเองที่บ้านไม่ได้หรือ คำตอบคืออันตรายมากครับ เพราะถ้าเกิดอาการแพ้รุนแรงขึ้นมา เช่น หายใจไม่ออก ความดันตก หรือช็อกจากการแพ้ (Anaphylaxis) ทีมแพทย์และอุปกรณ์ช่วยชีวิตจะต้องพร้อมให้การช่วยเหลือได้ทันที การทำในสถานที่ปลอดภัยจึงเป็นหัวใจสำคัญที่สุด

ขั้นตอนการเตรียมตัวก่อนวันทดสอบจริง

ก่อนจะถึงวันนัดหมาย หมอจะมีขั้นตอนการเตรียมตัวที่สำคัญมากๆ เพื่อไม่ให้ผลการตรวจคลาดเคลื่อน ดังนี้ครับ

• งดยาแก้แพ้: ยาต้านฮิสตามีน (Antihistamines) จะต้องหยุดกินล่วงหน้าตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนด เพราะยาเหล่านี้อาจไปกดอาการแพ้ ทำให้ผลการตรวจผิดเพี้ยนไปได้
• เคลียร์สุขภาพให้พร้อม: หากในช่วงนั้นมีอาการป่วย ไข้หวัด หอบหืดกำเริบ หรือผื่นผิวหนังอักเสบเห่อขึ้นมามากๆ เราจะต้องเลื่อนนัดออกไปก่อน เพื่อไม่ให้อาการเหล่านี้ไปสับสนกับอาการแพ้อาหาร
• งดอาหารที่สงสัย: ต้องงดกินอาหารชนิดนั้นหรืออาหารที่มีส่วนผสมเกี่ยวข้องมาแล้วระยะเวลาหนึ่ง ตามคำแนะนำของแพทย์

บรรยากาศในห้องตรวจและการกินอาหารทีละนิด

เมื่อมาถึงโรงพยาบาลในวันนัด ขั้นตอนจะดำเนินไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่รีบร้อน เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของคนไข้ครับ

เริ่มต้นจากน้อยที่สุดแล้วค่อยๆ เพิ่มปริมาณ

เราจะเริ่มให้กินอาหารในปริมาณที่น้อยมากๆ เช่น ป้ายริมฝีปาก หรือหยดเล็กๆ หากผ่านไป 15 ถึง 30 นาทีแล้วไม่มีอาการผิดปกติใดๆ เราจึงจะขยับเพิ่มปริมาณขึ้นเรื่อยๆ ทุกๆ 15 ถึง 30 นาที จนครบโดสเป้าหมายที่แพทย์ตั้งไว้

การเฝ้าระวังอาการอย่างใกล้ชิดระหว่างรอ

ระหว่างที่นั่งรอและทยอยกินอาหาร ทีมพยาบาลและตัวหมอเองจะคอยสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด ทั้งการถามไถ่ความรู้สึก การตรวจร่างกาย ฟังปอด ดูผิวหนัง ว่ามีผื่นลมพิษ ตาบวม ปากบวม คันคอ หรือคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ร่วมด้วยหรือไม่

ช่วงเวลาหลังการทดสอบและการดูแลตัวเองต่อที่บ้าน

เมื่อกินจนครบปริมาณที่กำหนดและเฝ้าระวังต่ออีกระยะหนึ่งแล้ว หากไม่มีอาการแพ้ใดๆ เกิดขึ้น เราก็จะถือว่าผ่านการทดสอบครับ

ถ้าผ่านการทดสอบแล้ว กลับไปกินได้ตามปกติเลยไหม?

ข่าวดีคือ ถ้าผ่านแปลว่าคุณไม่ได้แพ้อาหารชนิดนั้นแล้ว หมอจะอนุญาตให้กลับไปกินอาหารนั้นได้ตามปกติในชีวิตประจำวัน แต่จะต้องกินอย่างสม่ำเสมอตามคำแนะนำ เพื่อช่วยคงความทนทานของภูมิคุ้มกันเอาไว้

ถ้าเกิดอาการแพ้ระหว่างทดสอบ หมอจัดการอย่างไร?

ไม่ต้องกังวลครับ หากระหว่างทางมีอาการแพ้เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นผื่นขึ้นเล็กน้อย หรือมีอาการทางระบบอื่นๆ ทีมแพทย์จะหยุดการให้กินอาหารทันที และให้ยาแก้แพ้หรือยาฉีดรักษาตามอาการอย่างรวดเร็ว อาการจะสงบลงได้อย่างปลอดภัยภายใต้การดูแลของบุคลากรทางการแพทย์ครับ