เมื่อลูกติดเกมจนเสียคน: เข้าใจพฤติกรรมโกหกและลักทรัพย์เพื่อสนับสนุนการเล่นเกม

ทำไมลูกถึงกล้าโกหกและขโมยเงินเพื่อเล่นเกม

หลายครั้งที่คุณพ่อคุณแม่เดินเข้ามาปรึกษาด้วยน้ำตา บอกว่าไม่เคยคิดเลยว่าลูกที่น่ารักจะโกหกหรือขโมยเงินเพื่อเอาไปเติมเกม ทั้งที่บ้านก็ไม่ได้ขัดสน กลไกของเรื่องนี้ไม่ได้เกิดจากความนิสัยเสียเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลพวงจากสมองที่ถูกระบบเกมกระตุ้นจนเกิดการเสพติด เกมสมัยใหม่ถูกออกแบบมาให้รางวัลเป็นระยะเพื่อให้ผู้เล่นรู้สึกอยากเอาชนะและทำภารกิจให้สำเร็จ จนกลายเป็นความต้องการที่ควบคุมไม่ได้ เมื่อเงินที่มีไม่พอสนองความอยาก พฤติกรรมโกหกและลักทรัพย์เพื่อสนับสนุนการเล่นเกมจึงเกิดขึ้นเพื่อตอบโจทย์ความต้องการทางอารมณ์นั้น

สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ไม่ควรมองข้าม

เด็กที่เริ่มมีปัญหาไม่ได้เปลี่ยนพฤติกรรมในชั่วข้ามคืน แต่จะมีสัญญาณเล็กๆ น้อยๆ ที่บ่งบอกว่าเขากำลังถูกเกมครอบงำชีวิตมากขึ้นเรื่อยๆ

• เงินค่าขนมหมดเร็วกว่าปกติโดยหาสาเหตุไม่ได้
• มีของมีค่าในบ้านหายไป หรือพบสิ่งของแปลกปลอมที่ลูกอ้างว่าเพื่อนให้มา
• เริ่มมีพฤติกรรมโกหกเรื่องการเรียน เรื่องเวลา หรือเรื่องเพื่อน เพื่อหาช่องทางหนีไปเล่นเกม
• อารมณ์ฉุนเฉียวรุนแรงเมื่อถูกห้ามไม่ให้เล่น หรือเมื่อถูกซักถามเรื่องเงิน

ทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นในสมองของลูก

ในทางการแพทย์ สารเคมีในสมองที่ชื่อว่า โดพามีน (Dopamine) มีบทบาทสำคัญมากเวลาที่เด็กเล่นเกมแล้วชนะ หรือได้ไอเทมพิเศษ สมองจะหลั่งสารแห่งความสุขออกมาทำให้เขารู้สึกฟินและอยากทำซ้ำ เมื่อการเล่นเกมกลายเป็นที่มาเดียวของความสุข พฤติกรรมโกหกและลักทรัพย์จึงถูกนำมาใช้เพื่อรักษาแหล่งกำเนิดความสุขนั้นเอาไว้ ลูกไม่ได้คิดถึงความถูกต้องหรือผลกระทบทางกฎหมาย เพราะสมองส่วนหน้าซึ่งทำหน้าที่ยับยั้งชั่งใจถูกระบบรางวัลจากเกมบดบังไปหมดแล้ว

รับมืออย่างไรเมื่อลูกเริ่มทำพฤติกรรมไม่เหมาะสม

การใช้อารมณ์เข้าปะทะ หรือการตีตราว่าลูกเป็นเด็กนิสัยไม่ดี มักจะไม่ได้ผลและอาจทำให้ลูกปิดกั้นตัวเองมากขึ้น ลองเปลี่ยนวิธีดังนี้

ตั้งสติแล้วคุยกันด้วยเหตุผล

เลือกเวลาที่ทั้งสองฝ่ายอารมณ์ดี ห้ามพูดเรื่องนี้ขณะที่เขากำลังเล่นเกม หรือทันทีที่จับได้ว่าขโมยเงิน ให้เปิดประโยคสนทนาด้วยความห่วงใยว่าเราสังเกตเห็นอะไร และถามถึงความรู้สึกของเขาแทนการชี้นิ้วตัดสิน

วางกติกาการใช้งานที่ชัดเจน

ตกลงร่วมกันว่าเล่นได้เมื่อไหร่ นานแค่ไหน และที่สำคัญคือต้องไม่มีเรื่องเงินเข้ามาเกี่ยวข้อง หากมีค่าใช้จ่ายพิเศษ ต้องมีการเก็บออมหรือทำภารกิจที่เหมาะสมเป็นการแลกเปลี่ยนแทนการหยิบฉวย

สอนให้ลูกรับผิดชอบผลของการกระทำ

ถ้าพบว่าขโมยเงิน ต้องมีการชดใช้คืนตามสมควร เช่น ตัดเงินค่าขนมเพื่อคืนให้ครบ หรือทำงานบ้านพิเศษเพิ่ม เพื่อให้เขาเห็นว่าทุกการกระทำมีราคาที่ต้องจ่าย

เมื่อไหร่ที่ควรพาลูกมาปรึกษาคุณหมอ

หากพยายามปรับที่บ้านแล้วพฤติกรรมยังรุนแรงขึ้น เช่น ไม่ไปโรงเรียน ขาดปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้าง หรือมีอาการซึมเศร้าและวิตกกังวลร่วมด้วย นั่นอาจเป็นสัญญาณว่าเกมไม่ใช่แค่เรื่องของงานอดิเรกแล้ว แต่เป็นภาวะติดเกมที่ต้องได้รับการดูแลจากจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น เพื่อประเมินว่ามีภาวะอื่นร่วมด้วยหรือไม่ เช่น สมาธิสั้นหรือภาวะซึมเศร้า ซึ่งเป็นปัจจัยกระตุ้นให้เด็กหนีไปพึ่งพาเกมอย่างหนักหน่วงจนควบคุมตัวเองไม่ได้