ตับกำลังส่งสัญญาณเตือนอะไรหรือเปล่า? มาทำความเข้าใจการตรวจสมรรถภาพตับและการแปลผลเอนไซม์ตับกัน

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาตรวจสุขภาพประจำปี สิ่งหนึ่งที่มักจะอยู่ในรายการตรวจเสมอคือการเจาะเลือดดูการทำงานของตับ หลายคนพอเห็นผลตรวจออกมาแล้วมีตัวเลขแปลกๆ หรือเจอคำว่าเอนไซม์ตับสูง ก็เริ่มกังวลว่าตัวเองจะเป็นโรคตับแข็งหรือตับอักเสบหรือเปล่า ในฐานะหมอ ผมอยากบอกว่าผลเลือดเหล่านี้เปรียบเสมือนกระจกสะท้อนการทำงานของตับครับ ถ้าเราเข้าใจวิธีอ่าน ก็จะรู้ทันทีว่าตับของเรากำลังเหนื่อยล้าจากเรื่องอะไร

ตับทำงานหนักแค่ไหน ทำไมเราถึงต้องตรวจเลือดเช็กสมรรถภาพตับ

ตับถือเป็นโรงงานเคมีขนาดใหญ่ที่สุดในร่างกายของเราครับ มีหน้าที่ทั้งเผาผลาญสารอาหาร สะสมพลังงาน กำจัดของเสีย และล้างพิษออกจากกระแสเลือด เวลาที่เซลล์ตับเกิดการอักเสบ บาดเจ็บ หรือเสียหายจากสาเหตุต่างๆ สารเคมีที่อยู่ข้างในเซลล์พวกนี้ก็จะรั่วไหลออกมาอยู่ในกระแสเลือด การเจาะเลือดตรวจค่าเอนไซม์ตับจึงเป็นเหมือนการเช็กว่า มีเซลล์ตับพังเสียหายมากน้อยแค่ไหนในตอนนี้

ถอดรหัสค่าเลือดตับ ตัวย่อพวกนี้หมายถึงอะไรกันแน่

เวลาเราเปิดใบตรวจสุขภาพ จะเห็นชื่อย่อภาษาอังกฤษเต็มไปหมด ซึ่งแต่ละตัวบอกเรื่องราวที่แตกต่างกันของตับครับ เรามาทำความรู้จักตัวหลักๆ ที่แพทย์มักจะใช้ประเมินกันทีละตัว

ค่า AST และ ALT สองทหารเสือตัวบอกการอักเสบของเซลล์ตับ

ค่า ALT หรือที่เดิมเรียกว่า SGPT เป็นเอนไซม์ที่พบในตับเป็นหลัก ดังนั้นถ้าค่านี้สูงขึ้น มักจะฟ้องตรงๆ ว่าเซลล์ตับกำลังอักเสบหรือเสียหาย ส่วนค่า AST หรือ SGOT จะพบได้ทั้งในตับ หัวใจ และกล้ามเนื้อ เวลาที่กล้ามเนื้ออักเสบจากการออกกำลังกายหนักๆ ก็ทำให้ค่า AST ขึ้นได้เหมือนกัน หมอจึงมักดูสองตัวนี้ร่วมกันเพื่อความแม่นยำ

ค่า ALP และ GGT สัญญาณเตือนเรื่องท่อน้ำดีอุดตัน

นอกจากเรื่องเซลล์ตับอักเสบแล้ว บางครั้งปัญหาอาจจะอยู่ที่ท่อน้ำดี ค่า ALP (Alkaline Phosphatase) และ GGT จะเป็นตัวช่วยบอกครับ ถ้าสองตัวนี้สูงขึ้นโดยที่ค่าอื่นปกติ อาจแปลว่ามีการอุดตันของท่อน้ำดี นิ่วในถุงน้ำดี หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิดที่กำลังกินอยู่

ค่าอัลบูมินและบิลิรูบิน วัดพลังการทำงานและการสร้างของตับ

ถ้าค่า AST และ ALT บอกเรื่องความเสียหาย ค่าอัลบูมิน (Albumin) จะบอกเรื่องความสามารถในการทำงานของตับครับ เพราะตับทำหน้าที่สร้างโปรตีนตัวนี้ ถ้าตับเริ่มแย่ ค่าอัลบูมินก็จะต่ำลง ส่วนบิลิรูบิน (Bilirubin) คือสารสีเหลืองที่ตับต้องกำจัด ถ้าตับขับออกไม่ได้เพราะท่อน้ำดีอุดตันหรือตับวาย คนไข้จะมีอาการตัวเหลืองตาเหลืองตามมา

ค่าเอนไซม์ตับสูงเกินเกณฑ์ แปลว่าเราเป็นโรคตับอักเสบแล้วใช่ไหม

เวลาเจอผลเลือดที่สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐาน คนไข้หลายคนตกใจกลัวว่าเป็นตับแข็ง ความจริงคือค่าเอนไซม์ตับสูงไม่ได้แปลว่าเป็นโรคตับที่รุนแรงเสมอไปครับ มันบอกแค่ว่าเซลล์ตับกำลังระคายเคืองหรือบาดเจ็บ ซึ่งสาเหตุพบได้บ่อยตั้งแต่วันก่อนตรวจนอนดึกเกินไป ดื่มแอลกอฮอล์ กินยาแก้ปวดบางชนิดติดต่อกัน หรือมีภาวะไขมันพอกตับจากการกินอาหารหวานและแป้งมากเกินไป

เมื่อไหร่ที่เราควรกลับไปพบแพทย์เพื่อตรวจตับอย่างละเอียด

หากผลตรวจเลือดพบว่าค่าเอนไซม์ตับสูงกว่าปกติ หมอไม่ได้ปล่อยให้กลับบ้านเฉยๆ แน่นอนครับ เรามักจะนัดมาเจาะเลือดซ้ำเพื่อดูว่ามันสูงขึ้นเรื่อยๆ หรือลดลงเอง นอกจากนี้ แพทย์อาจพิจารณาตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้องเพิ่มเติม เพื่อดูเนื้อตับ ไขมันพอกตับ หรือก้อนเนื้อที่อาจซ่อนอยู่ รวมถึงการตรวจหาเชื้อไวรัสตับอักเสบ B และ C เพิ่มเติมด้วยครับ