ลูกกินอาหารเสริมธาตุเหล็กแล้วทำไมตรวจยังซีดอยู่ มารู้จักตัวการขัดขวางการดูดซึมกัน

คุณแม่หลายคนมักจะกังวลใจไม่น้อย เวลาพาลูกน้อยไปตรวจสุขภาพตามวัยแล้วคุณหมอทักว่าลูกมีภาวะซีด หรือมีเม็ดเลือดแดงน้อยกว่าเกณฑ์ ทั้งที่พยายามสรรหาอาหารที่มีธาตุเหล็กมาให้ลูกกินอย่างเต็มที่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นตับ ไข่แดง หรือเนื้อสัตว์บดละเอียด แต่ทำไมธาตุเหล็กที่กินเข้าไปถึงไปไม่ถึงเซลล์เม็ดเลือดได้เต็มที่

ในฐานะหมอเด็กที่ตรวจดูแลเจ้าตัวเล็กมานาน ต้องบอกว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่ปริมาณธาตุเหล็กในจานอาหารอย่างเดียว แต่อยู่ที่เจ้าตัวการลับๆ ในระบบทางเดินอาหารของทารกที่คอยขัดขวางการดูดซึมต่างหาก วันนี้เรามาทำความเข้าใจเรื่องปัจจัยขัดขวางการดูดซึมธาตุเหล็กกันแบบเข้าใจง่าย เพื่อที่คุณแม่จะได้ปรับวิธีดูแลโภชนาการให้ลูกน้อยได้รับสารอาหารที่มีประโยชน์ที่สุด

นมวัวตัวการสำคัญ ทำไมลูกกินนมวัวมากเกินไปถึงเสี่ยงขาดธาตุเหล็ก

สำหรับทารกที่อายุเกินหนึ่งปีไปแล้ว คุณพ่อคุณแม่หลายท่านมักใจร้อนอยากให้ลูกเลิกนมแม่หรือนมผงสูตรต่อเนื่อง แล้วเปลี่ยนมาดื่มนมวัวกล่องยูเอชทีทั่วไปทันที รู้ไหมครับว่าโปรตีนเคซีนและแคลเซียมในนมวัวปริมาณมากๆ มีฤทธิ์ไปรบกวนกระบวนการดูดซึมธาตุเหล็กในลำไส้ของเด็กเล็กอย่างแรง นอกจากนี้การดื่มนมวัวปริมาณมากยังอาจทำให้เกิดการระคายเคืองทางเดินอาหารส่วน ปัจจัยขัดขวางการดูดซึมธาตุเหล็ก ข้อนี้จึงเป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ที่หมอพบเจอในเด็กวัยเตาะแตะที่กินแต่นมวัวจนไม่ยอมกินข้าว

อาหารบางชนิดที่เราคิดว่าดี แต่กลับขัดขวางการดูดซึมเสียเอง

เวลาที่เราเริ่มป้อนอาหารเสริมตามวัยให้ลูก เรามักจะเลือกผักใบเขียวหรือธัญพืชมีประโยชน์มาบดให้ลูกกิน แต่รู้หรือไม่ว่าพืชผักเหล่านี้มักจะมีสารธรรมชาติบางตัวที่ทำหน้าที่เป็นตัวขัดขวางการทำงานของลำไส้:

• ไฟเตทและกรดไฟติก: พบมากในธัญพืช ข้าวโอ๊ต ถั่ว และเมล็ดพืชต่างๆ สารเหล่านี้จะเข้าไปจับกับธาตุเหล็กเกิดเป็นสารประกอบที่ลำไส้ของทารกไม่สามารถย่อยและดูดซึมผ่านผนังทางเดินอาหารได้
• สารแทนนินในชาและพืชบางชนิด: แม้เด็กเล็กจะไม่ค่อยได้ดื่มชา แต่หากคุณแม่ให้ลูกดื่มน้ำผลไม้บางประเภทที่มีกากใยสูงเกินไปในมื้ออาหารหลัก ก็อาจส่งผลกระทบต่อการดูดซึมได้เช่นกัน

กรดในกระเพาะอาหารน้อยเกินไป ปัญหาเล็กๆ ที่ส่งผลใหญ่

ระบบย่อยอาหารของทารกและเด็กเล็กยังพัฒนาไม่เต็มที่ การหลั่งกรดในกระเพาะอาหารยังน้อยกว่าผู้ใหญ่ ซึ่งเจ้าระดับกรดนี่แหละที่มีความสำคัญมากในการเปลี่ยนรูปธาตุเหล็กให้อยู่ในสถานะที่พร้อมจะถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย เมื่อสภาพแวดล้อมในกระเพาะและลำไส้ยังมีความเป็นกรดไม่เพียงพอ ธาตุเหล็กที่กินเข้าไปจึงถูกขับถ่ายออกทางอุจจาระไปอย่างน่าเสียดาย โดยเฉพาะในทารกที่มีอาการท้องเสียบ่อยครั้งหรือระบบย่อยอาหารแปรปรวน

เคล็ดลับง่ายๆ จากหมอ ในการช่วยลูกน้อยดูดซึมธาตุเหล็กให้ดีขึ้น

เมื่อเรารู้แล้วว่าอะไรคือตัวการขัดขวาง การแก้ปัญหาก็ไม่ใช่เรื่องยากเลยครับ เริ่มจากการจัดสัดส่วนมื้ออาหารให้เหมาะสม หลีกเลี่ยงการดื่มนมวัวร่วมกับมื้ออาหารหลักที่มีธาตุเหล็กสูง และที่สำคัญที่สุดคือการเพิ่มวิตามินซีจากผลไม้รสเปรี้ยวอ่อนๆ เช่น น้ำส้มคั้นสดแบบไม่เติมน้ำตาล หรือมะเขือเทศบดผสมในอาหาร เพราะวิตามินซีมีฤทธิ์ช่วยเปลี่ยนรูปธาตุเหล็กให้ดูดซึมเข้าร่างกายได้ง่ายขึ้นหลายเท่าตัว เพียงเท่านี้ก็ช่วยให้ลูกน้อยห่างไกลจากภาวะซีดและเติบโตสมวัยแล้วครับ