โรคหัดและหัดเยอรมัน: สองโรคใกล้ตัวที่ผู้ใหญ่หลายคนมักสับสน

ช่วงนี้มีคนไข้หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจด้วยอาการไข้สูงและมีผื่นขึ้นตามตัว พร้อมกับคำถามที่มักจะได้ยินบ่อยๆ ว่าตกลงตัวเองเป็นโรคหัดหรือหัดเยอรมันกันแน่ เพราะชื่อเรียกค่อนข้างคล้ายกันจนทำให้หลายคนเข้าใจว่าเป็นโรคเดียวกัน แต่ในความเป็นจริงแล้ว โรคทั้งสองชนิดนี้มีความแตกต่างกันค่อนข้างมาก ทั้งในแง่ของเชื้อไวรัส ความรุนแรงของอาการ และที่สำคัญคือความอันตรายต่อคุณแม่ตั้งครรภ์

ทำความเข้าใจความต่าง: โรคหัดกับหัดเยอรมันคืออะไร?

แม้ว่าทั้งสองโรคจะมีอาการเด่นคือมีไข้และมีผื่นขึ้นเหมือนกัน แต่เกิดจากเชื้อไวรัสคนละตัวกันเลย

โรคหัด: พี่ใหญ่ตัวจริงที่ไข้สูงและอันตรายกว่า

โรคหัดเกิดจากเชื้อไวรัส Measles เป็นโรคที่มีความรุนแรงพอสมควร เชื้อนี้ติดต่อง่ายมากผ่านทางละอองฝอยจากการไอหรือจาม เวลาที่เราไปรับเชื้อมา ช่วงแรกจะมีไข้สูง ไอ ตาแดง และมีน้ำมูก ก่อนที่ผื่นแดงจะเริ่มขึ้นที่บริเวณไรผมแล้วลามลงมาที่ลำตัว การดูแลรักษาจึงต้องระมัดระวังภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดอักเสบ หรือหูชั้นกลางอักเสบ ซึ่งพบได้บ่อยในเด็กเล็กหรือผู้ที่มีภูมิต้านทานต่ำ

หัดเยอรมัน: น้องรองที่อาการมักเบากว่า แต่ร้ายกาจกับคนท้อง

หัดเยอรมันเกิดจากเชื้อไวรัส Rubella อาการโดยรวมมักจะไม่รุนแรงเท่าโรคหัด ไข้จะไม่สูงมาก ผื่นขึ้นแป๊บเดียวก็ยุบหายไป บางคนแทบไม่รู้ตัวด้วยซ้ำว่าเคยเป็น แต่ความน่ากลัวที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่ตัวผู้ป่วยเอง แต่อยู่ที่ความเสี่ยงหากไปติดเชื้อในคุณแม่ตั้งครรภ์ช่วงไตรมาสแรก เพราะเชื้อไวรัสนี้สามารถส่งต่อไปยังทารกในครรภ์ ทำให้เด็กคลอดออกมามีความพิการแต่กำเนิด เช่น หูหนวก ตาบอด หรือหัวใจพิการได้

อาการแบบไหนที่ฟ้องว่ากำลังเผชิญกับโรคหัดหรือหัดเยอรมัน?

เวลาที่หมอตรวจคนไข้ที่มีผื่นขึ้น สิ่งแรกที่จะซักถามคือลำดับการเกิดอาการ เพราะมันช่วยบอกใบ้ได้ดีมากว่าเรากำลังรับมือกับเชื้อตัวไหนอยู่

• ถ้าเป็นโรคหัด: ไข้จะสูงปรี๊ด ไข้ไม่ยอมลงสักทีแถมยังมีอาการไอแรง ตาแฉะสู้แสงไม่ได้ และถ้าลองเปิดปากดูด้านในกระพุ้งแก้ม อาจจะเจอจุดขาวเล็กๆ คล้ายเม็ดเกลือ ซึ่งเป็นเอกลักษณ์สำคัญของโรคหัด ก่อนที่ผื่นแดงจะทยอยขึ้นตามตัว
• ถ้าเป็นหัดเยอรมัน: ไข้จะต่ำๆ หรือมีไข้แค่วันสองวัน ต่อมน้ำเหลืองหลังใบหูและท้ายทอยจะบวมโตอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งต่างจากโรคหัด แล้วจึงมีผื่นเม็ดเล็กๆ สีชมพูจางๆ ขึ้นทั่วตัวอย่างรวดเร็วและหายไปได้เองในเวลาไม่กี่วัน

วิธีดูแลตัวเองเมื่อป่วยและการป้องกันระยะยาว

เนื่องจากโรคเหล่านี้เกิดจากเชื้อไวรัส ในทางการแพทย์จึงเป็นการรักษาตามอาการเป็นหลัก เช่น กินยาลดไข้เช็ดตัวเพื่อบรรเทาอาการไข้ ดื่มน้ำเยอะๆ และพักผ่อนให้เพียงพอเพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาจัดการกับเชื้อโรคด้วยตัวเอง แต่ถ้ามีอาการหายใจหอบเหนื่อย ซึมลง หรือกินอาหารไม่ได้เลย ควรรีบมาพบแพทย์ทันทีเพื่อประเมินภาวะแทรกซ้อน

สำหรับการป้องกันที่ดีที่สุดในปัจจุบันคือการฉีดวัคซีนรวมป้องกันโรคคางทูม หัด และหัดเยอรมัน หรือที่เรารู้จักกันในชื่อวัคซีน MMR ซึ่งในเด็กจะได้รับตามโปรแกรมวัคซีนพื้นฐานของกระทรวงสาธารณสุข แต่สำหรับผู้ใหญ่หลายคนที่อายุเริ่มเยอะขึ้น ภูมิคุ้มกันเดิมอาจจะลดลง หรือไม่แน่ใจว่าเคยได้รับวัคซีนครบถ้วนหรือไม่ สามารถมาปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจระดับภูมิคุ้มกันหรือรับวัคซีนกระตุ้นเพิ่มเติมได้ โดยเฉพาะหญิงสาวที่กำลังวางแผนจะมีบุตร การตรวจภูมิคุ้มกันหัดเยอรมันก่อนตั้งครรภ์ถือเป็นเรื่องที่จำเป็นมากและไม่ควรมองข้าม