ภาวะตับอักเสบจากการติดเชื้อพยาธิ เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมองข้าม

พยาธิกับตับเกี่ยวกันอย่างไร ทำไมถึงทำให้ตับอักเสบได้

หลายคนมักคิดว่าพยาธิมีแค่ในลำไส้ แต่ความจริงแล้วพยาธิบางชนิดสามารถชอนไชเข้าสู่กระแสเลือดและไปฝังตัวอยู่ในอวัยวะสำคัญอย่างตับได้ เมื่อพยาธิเข้าไปอาศัยอยู่ในเนื้อตับ มันไม่ได้อยู่นิ่งๆ แต่จะสร้างความระคายเคือง แย่งสารอาหาร และปล่อยของเสียออกมา ทำให้ร่างกายเกิดปฏิกิริยาต่อต้าน นำไปสู่การอักเสบภายในเนื้อตับ ซึ่งถ้าปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่าเดิมได้

พยาธิชนิดไหนบ้างที่เป็นตัวการร้ายทำลายตับ

พยาธิที่เป็นสาเหตุหลักๆ ของภาวะตับอักเสบจากการติดเชื้อพยาธิในประเทศไทย มักมาจากการรับประทานอาหารที่ไม่สุกสะอาด โดยเฉพาะพยาธิใบไม้ในตับ ซึ่งพบได้บ่อยในผู้ที่ชอบทานปลาน้ำจืดดิบๆ นอกจากนี้ยังมีพยาธิชนิดอื่น เช่น พยาธิตัวจี๊ด หรือพยาธิเข็มหมุดที่อาจหลุดรอดเข้าไปสร้างความเสียหายได้เช่นกัน พยาธิเหล่านี้เมื่อเดินทางไปถึงตับจะทำให้เกิดเป็นถุงน้ำหรือพังผืดในเนื้อตับ ส่งผลให้การทำงานของตับผิดปกติไปจากเดิม

สัญญาณเตือนที่บอกว่าตับกำลังมีปัญหาจากพยาธิ

อาการของภาวะตับอักเสบจากการติดเชื้อพยาธิมักจะไม่ได้เกิดขึ้นทันที แต่จะค่อยๆ ปรากฏให้เห็นเมื่อพยาธิเริ่มมีจำนวนมากขึ้นหรือสร้างความเสียหายในระดับที่ร่างกายเริ่มรับไม่ไหว อาการที่พบบ่อยได้แก่

• แน่นท้อง จุกเสียดใต้ชายโครงขวา
• มีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง หรือภาวะดีซ่าน
• อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• บางรายอาจมีไข้ต่ำๆ ร่วมกับอาการคันตามผิวหนัง
• คลื่นไส้ หรือท้องอืดอาหารไม่ย่อยบ่อยครั้ง

ตรวจวินิจฉัยให้แน่ชัดด้วยวิธีทางการแพทย์

หากมีอาการน่าสงสัย หมอจะทำการตรวจวินิจฉัยเพื่อแยกโรคตับอักเสบจากไวรัสหรือแอลกอฮอล์ออกไปก่อน โดยการตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิถือเป็นวิธีพื้นฐาน แต่ในบางกรณีอาจต้องอาศัยการเจาะเลือดเพื่อตรวจหาภูมิคุ้มกันต่อพยาธิ หรือการทำอัลตราซาวด์ช่องท้องเพื่อดูลักษณะความผิดปกติภายในเนื้อตับและท่อน้ำดี ซึ่งภาพที่ปรากฏจะช่วยยืนยันได้ชัดเจนว่าตับกำลังถูกพยาธิรบกวนอยู่หรือไม่

วิธีรักษาและการปรับพฤติกรรมการกินเพื่อป้องกัน

หัวใจสำคัญของการรักษาภาวะตับอักเสบจากการติดเชื้อพยาธิคือการใช้ยาถ่ายพยาธิเฉพาะทางตามชนิดที่ตรวจพบ ซึ่งหมอจะเป็นผู้ประเมินปริมาณและระยะเวลาในการกินยาให้เหมาะสม เพื่อกำจัดพยาธิออกไปจากร่างกายอย่างปลอดภัย นอกเหนือจากการใช้ยา การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินเป็นสิ่งจำเป็นที่สุด ได้แก่

• เลิกทานอาหารจำพวกปลาน้ำจืด กุ้ง หรือหอย แบบดิบๆ หรือสุกๆ ดิบๆ
• ปรุงอาหารให้สุกด้วยความร้อนจนทั่วถึงก่อนทานเสมอ
• ล้างผักสดและผลไม้ให้สะอาดเพื่อป้องกันไข่พยาธิที่อาจปนเปื้อนมากับดิน
• รักษาสุขอนามัยพื้นฐาน ล้างมือก่อนทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำทุกครั้ง

การป้องกันไม่ให้พยาธิเข้าสู่ร่างกายทำได้ง่ายกว่าการรักษา ดังนั้นการใส่ใจในสิ่งที่รับประทานเข้าไปในแต่ละวัน คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดเพื่อรักษาตับให้แข็งแรงและทำงานได้อย่างปกติไปอีกนาน