ตื่นมาหันคอไม่ได้ ปวดจี๊ดถึงก้านสมอง: รู้จักและรับมือกับภาวะกล้ามเนื้อคอหดเกร็งเฉียบพลัน

เชื่อว่าหลายคนคงเคยมีประสบการณ์น่าตกใจ ตื่นนอนขึ้นมาแล้วพบว่าคอแข็งทื่อ หันไปทางไหนก็ปวดแปล๊บเหมือนมีเข็มมาแทง จนต้องหันทั้งตัวเวลาจะมองซ้ายหรือมองขวา อาการแบบนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวและมักเกิดขึ้นแบบไม่ทันตั้งตัว ซึ่งในทางการแพทย์เราเรียกว่าภาวะกล้ามเนื้อคอหดเกร็งเฉียบพลัน หรือที่หลายคนคุ้นเคยกันในภาษาชาวบ้านว่าคอเคล็ดหรือตกหมอนนั่นเอง

ตื่นมาคอแข็ง หันไม่ได้ เกิดขึ้นจากอะไรกันแน่

อาการคอหดเกร็งกะทันหันนี้ ส่วนใหญ่มักมีสาเหตุมาจากตัวกล้ามเนื้อบริเวณคอที่ถูกใช้งานหนักเกินไป สะสมความตึงเครียด หรืออยู่ในท่าทางที่ไม่เหมาะสมเป็นเวลานานโดยที่เราไม่รู้ตัว เช่น การนอนหนุนหมอนที่สูงหรือต่ำเกินไป การนั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์นานๆ จนคเกร็ง หรือแม้แต่การสะบัดคอแรงๆ ในชีวิตประจำวัน

เมื่อกล้ามเนื้อคอเกิดอาการล้าและเกร็งตัวอย่างรุนแรง ร่างกายจะมีกลไกป้องกันตัวเองโดยการสั่งให้กล้ามเนื้อบริเวณนั้นหดตัวค้างไว้เพื่อไม่ให้ขยับแล้วเกิดอันตรายต่อกระดูกสันหลังส่วนคอ ผลลัพธ์ที่ตามมาคือความเจ็บปวดและการสูญเสียการเคลื่อนไหวชั่วคราว ทำให้เราหันคอไม่ได้ตามปกติ

วิธีสังเกตอาการปวดตึงคอแบบไหนที่ควรระวัง

อาการของภาวะนี้มักสังเกตได้ไม่ยาก โดยจะมีลักษณะเฉพาะตัวที่มักสร้างความรำคาญและกังวลใจให้ผู้ป่วยเสมอ

• ปวดเกร็งเฉพาะจุด: รู้สึกตึงแน่นที่กล้ามเนื้อคอบ่าด้านใดด้านหนึ่งเป็นหลัก
• ขยับคอได้น้อยลง: ไม่สามารถหันซ้าย หันขวา ก้ม หรือเงยหน้าได้สุดเหมือนปกติ
• ปวดร้าว: บางรายอาจมีอาการปวดร้าวขึ้นไปที่ศีรษะด้านหลัง หรือลามลงมาที่หัวไหล่และสะบัก
• เจ็บเมื่อสัมผัส: เมื่อใช้นิ้วกดลงไปที่กล้ามเนื้อคอจะรู้สึกเจ็บจี๊ดและก้อนเนื้อแข็งเกร็ง

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเกิดอาการคอเคล็ดคอแข็ง

หากเพิ่งเริ่มมีอาการและยังไม่มีอาการทางระบบประสาทรุนแรง เราสามารถบรรเทาอาการเบื้องต้นได้ด้วยตัวเองที่บ้าน เพื่อช่วยคลายกล้ามเนื้อที่หดเกร็งให้กลับมาผ่อนคลาย

เลือกประคบร้อนหรือประคบเย็นให้ถูกจังหวะเวลา

ในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกที่เพิ่งเริ่มมีอาการปวดและมีการอักเสบเฉียบพลัน แนะนำให้ใช้การประคบเย็นเพื่อช่วยลดการอักเสบและลดการบวมของเนื้อเยื่อ แต่ถ้าผ่านมาเกินสองวันแล้วยังมีอาการตึงแข็งอยู่ ให้เปลี่ยนมาใช้การประคบอุ่นเพื่อกระตุ้นการไหลเวียนของเลือดและช่วยให้กล้ามเนื้อคลายตัว

ยืดกล้ามเนื้อเบาๆ แบบไม่ฝืนเมื่ออาการเริ่มดีขึ้น

เมื่ออาการปวดเฉียบพลันเริ่มบรรเทาลง สามารถบริหารกล้ามเนื้อคอได้ด้วยการเอียงคอเข้าหาไหล่ช้าๆ ค้างไว้ประมาณสิบถึงสิบห้าวินาที ทำสลับซ้ายขวา แต่มีข้อแม้ว่าห้ามฝืนทำจนเจ็บเด็ดขาด หากทำแล้วรู้สึกปวดแปล๊บต้องหยุดทันที

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรไปพบแพทย์เร่งด่วน

แม้ว่าภาวะกล้ามเนื้อคอหดเกร็งเฉียบพลันส่วนใหญ่จะหายได้เองภายในไม่กี่วัน แต่หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติมเพราะอาจไม่ใช่แค่เรื่องกล้ามเนื้อธรรมดา

• มีอาการชา หรืออ่อนแรงที่แขนและมือ ร่วมกับอาการปวดคอ
• รู้สึกเหมือนมีไฟฟ้าช็อตวิ่งลงไปที่แขนหรือขา
• มีอาการปวดหัวรุนแรงร่วมกับไข้สูงและคอแข็งเกร็งจนก้มคางแตะอกไม่ได้
• อาการปวดไม่ดีขึ้นเลยหลังผ่านไปหนึ่งสัปดาห์แม้จะดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้ว

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวัน หลีกเลี่ยงการนอนในท่าที่คอพับ หลั่นล้าจากการจ้องจอนานเกินไป และการออกกำลังกายยืดเหยียดกล้ามเนื้อคอบ่าสม่ำเสมอจะช่วยลดโอกาสเกิดภาวะนี้ซ้ำได้เป็นอย่างดี