หลายคนคงเคยมีประสบการณ์นอนหลับอยู่ดีๆ แล้วจู่ๆ ก็รู้สึกเหมือนตัวเองกำลังตกจากที่สูง หรือมีอาการกระตุกและสะดุ้งตื่นขึ้นมาอย่างกะทันหันจนหัวใจเต้นแรง บางครั้งอาจทำให้คนนอนข้างๆ ตกใจไปด้วย อาการแบบนี้ในทางการแพทย์เราไม่ได้มองว่าเป็นเรื่องแปลกประหลาดอะไร และมักจะเกิดขึ้นได้กับทุกคนเป็นครั้งคราว แต่ถ้ามันเกิดขึ้นบ่อยจนรบกวนการนอนหลับ ก็อาจจะถึงเวลาที่เราต้องมาทำความเข้าใจกันจริงๆ จังๆ ว่าร่างกายกำลังพยายามบอกอะไรเราอยู่
อาการผวาตื่นฉับพลันคืออะไร และทำไมเราถึงเป็นแบบนั้น?
เวลาที่เราเริ่มเคลิ้มหลับ กล้ามเนื้อทั่วร่างกายจะเริ่มคลายตัวลงอย่างช้าๆ สมองเองก็ค่อยๆ ลดการทำงานลงเพื่อเข้าสู่โหมดพักผ่อน แต่บางครั้งจังหวะการเปลี่ยนผ่านระหว่างความตื่นกับความหลับนี้มันเกิดความผิดพลาดเล็กน้อย สมองส่วนสั่งการอาจจะเข้าใจผิดคิดว่าร่างกายกำลังสูญเสียการทรงตัวหรือกำลังล้ม จึงส่งสัญญาณไฟฟ้าฉุกเฉินไปยังกล้ามเนื้อให้เกร็งตัวขึ้นอย่างกะทันหันเพื่อพยุงตัวเอง ผลลัพธ์ที่ได้ก็คืออาการกระตุกหรือสะดุ้งเฮือกขึ้นมาทันที ซึ่งในทางการแพทย์เราเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า สลีปเจิร์ก หรืออาการกระตุกตอนเริ่มเคลิ้มหลับนั่นเอง
สาเหตุแท้จริงที่ทำให้เราสะดุ้งตื่นกลางดึกบ่อยๆ
แม้ว่าอาการผวาตื่นจะเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่ถ้าช่วงไหนที่เราเป็นบ่อยเป็นพิเศษ มักจะมีตัวกระตุ้นหลักๆ ที่แอบซ่อนอยู่เบื้องหลัง:
- ความเครียดสะสมและความกังวลในชีวิตประจำวัน: สมองที่ยังคงคิดเรื่องงานหรือเรื่องไม่สบายใจจะทำให้ระบบประสาทอัตโนมัติทำงานตื่นตัวตลอดเวลา แม้กระทั่งตอนหลับ
- คาเฟอีนและแอลกอฮอล์ตัวร้าย: การดื่มกาแฟ ชา หรือเครื่องดื่มชูกำลังในช่วงบ่ายหรือเย็น รวมถึงการดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน จะไปขัดขวางวงจรการนอนหลับลึก ทำให้สมองตื่นตัวและเกิดอาการสะดุ้งได้ง่าย
- ความเหนื่อยล้าจากการทำงานหนัก: การอดนอนติดต่อกันหลายวันทำให้สมองปรับตัวเข้าสู่โหมดหลับลึกเร็วกว่าปกติ จนระบบประสาททำงานสับสน
- ท่านอนที่ไม่สบายหรือร่างกายมีอาการปวดเมื่อย: กล้ามเนื้อที่ตึงเกร็งอาจส่งสัญญาณรบกวนสมองขณะกำลังเคลิ้มหลับ
อาการแบบไหนที่เตือนว่าการสะดุ้งตื่นเริ่มไม่ใช่เรื่องปกติ
โดยทั่วไปแล้วอาการผวาตื่นมักจะไม่เป็นอันตรายและหายไปได้เอง แต่ถ้าคุณมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย แนะนำให้ลองปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่ลึกซึ้งขึ้น:
- สะดุ้งตื่นขึ้นมาพร้อมกับอาการใจสั่น แน่นหน้าอก หรือหายใจไม่อิ่มอย่างรุนแรง
- ตื่นขึ้นมาแล้วรู้สึกเพลียเหมือนไม่ได้นอนตลอดทั้งคืน แม้จะได้นอนครบ 7 ถึง 8 ชั่วโมงแล้วก็ตาม
- มีคนทักว่านอนกรนดังมากร่วมกับอาการสะดุ้งเฮือกเหมือนคนสำลักอากาศ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
- อาการผวาเกิดขึ้นทุกคืนจนทำให้เกิดความกังวลและไม่อยากเข้านอน
วิธีปรับพฤติกรรมง่ายๆ เพื่อบอกลาอาการผวาตื่นกลางดึก
การแก้ปัญหาเรื่องการนอนหลับส่วนใหญ่เริ่มต้นจากการปรับสิ่งแวดล้อมและกิจวัตรประจำวันของเราเอง ลองทำตามคำแนะนำเหล่านี้ดู:
- งดคาเฟอีนล่วงหน้า: พยายามเลี่ยงกาแฟหรือเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนอย่างน้อย 6 ชั่วโมงก่อนถึงเวลานอน
- สร้างบรรยากาศห้องนอนให้น่าพักผ่อน: ปิดไฟให้มืดสนิท ควบคุมอุณหภูมิห้องให้เย็นสบาย และเก็บมือถือให้ห่างจากเตียงนอน
- ผ่อนคลายก่อนนอน: ลองอาบน้ำอุ่น ยืดเหยียดกล้ามเนื้อเบาๆ หรืออ่านหนังสือพิมพ์เล่มโปรดแทนการไถหน้าจอโทรศัพท์ เพื่อส่งสัญญาณให้สมองรู้ว่าถึงเวลาพักผ่อนแล้ว
- เข้านอนและตื่นให้เป็นเวลา: การรักษาเวลาให้สม่ำเสมอจะช่วยให้ นาฬิกาชีวภาพ ของร่างกายทำงานได้อย่างราบรื่นและลดความสับสนในการเข้าสู่โหมดการนอน
อาการผวาตื่นฉับพลันส่วนใหญ่เป็นเรื่องธรรมดาที่เกิดขึ้นได้จากความเหนื่อยล้าและความเครียด แต่ถ้าเราดูแลสุขภาพร่างกายและจิตใจให้ผ่อนคลาย อาการเหล่านี้ก็จะค่อยๆ ลดลงและหายไปเอง ขอให้คืนนี้ทุกคนได้นอนหลับสนิทตลอดคืนอย่างมีความสุขครับ
