เจาะลึกพฤติกรรมการใช้งานข้อเข่าซ้ำซาก: เรื่องใกล้ตัวที่ทำให้เข่าเสื่อมก่อนวัย

หลายคนอาจไม่รู้ตัวว่ากำลังทำร้ายเข่าตัวเองอยู่ทุกวัน

เวลาตรวจคนไข้ที่มาด้วยอาการปวดเข่า คำถามแรกที่หมอมักจะถามเสมอคือ ช่วงนี้ทำกิจกรรมอะไรที่ใช้เข่าหนักเป็นพิเศษไหม หลายคนมักส่ายหน้าเพราะคิดว่าตัวเองไม่ได้เล่นกีฬาหนักหรือไม่ได้ยกของหนักอะไร แต่ความจริงแล้ว พฤติกรรมการใช้งานข้อเข่าซ้ำซาก ในกิจวัตรประจำวันนี่แหละครับที่เป็นสาเหตุเงียบๆ ที่ทำให้กระดูกอ่อนผิวข้อเข่าสึกหรอเร็วกว่าที่ควรจะเป็น

ทำไมการใช้เข่าท่าเดิมซ้ำๆ ถึงอันตราย

ข้อเข่าของเราถูกออกแบบมาให้รับน้ำหนักและเคลื่อนไหวได้หลากหลายทิศทาง แต่ปัญหาจะเกิดขึ้นเมื่อเราบังคับให้เข่ารับแรงกดในมุมเดิมซ้ำๆ นานเกินไป แรงกดเหล่านั้นจะไปกระทำต่อกระดูกอ่อนผิวข้อในจุดเดิมตลอดเวลา ทำให้ผิวข้อที่ควรจะเรียบเนียนเริ่มมีความขรุขระเหมือนถนนที่ถูกรถวิ่งทับจุดเดิมซ้ำๆ จนเป็นหลุมเป็นบ่อ นั่นคือจุดเริ่มต้นของอาการข้อเข่าเสื่อมที่คนไข้มักจะรู้สึกปวดแปลบเวลาเปลี่ยนท่าทาง

พฤติกรรมยอดฮิตที่ทำร้ายเข่าโดยไม่รู้ตัว

มีหลายกิจกรรมในชีวิตประจำวันที่เราคุ้นเคยจนมองข้ามไป แต่หากทำติดต่อกันนานหลายปี เข่าจะเริ่มส่งสัญญาณเตือนออกมาครับ

• การนั่งพับเพียบหรือนั่งขัดสมาธินานๆ: ท่าเหล่านี้ทำให้ข้อเข่าต้องงอในองศาที่แคบมาก ส่งผลให้ความดันภายในข้อเข่าสูงขึ้นกว่าปกติหลายเท่าตัว
• การใช้ส้วมแบบนั่งยอง: การงอเข่าสุดกำลังในจังหวะนั่งลงและลุกขึ้น คือการเพิ่มแรงกดมหาศาลให้กับข้อเข่าในทุกวัน
• การเดินขึ้นลงบันไดบ่อยเกินความจำเป็น: การเดินขึ้นบันไดหนึ่งก้าว เข่าต้องรับแรงกดมากกว่าน้ำหนักตัวปกติถึง 3-4 เท่า
• การยืนหรือเดินบนพื้นแข็งนานๆ: โดยเฉพาะคนที่น้ำหนักตัวเยอะ แรงกระแทกจากการก้าวเท้าจะถูกส่งตรงไปที่ข้อเข่าโดยไม่มีตัวช่วยซับแรง

สังเกตอาการเตือนว่าเข่ากำลังฟ้อง

ถ้าใครเริ่มมีอาการเหล่านี้ แสดงว่าข้อเข่าเริ่มได้รับผลกระทบจากพฤติกรรมซ้ำซากแล้วครับ

• มีเสียงดังกรอบแกรบในเข่าเวลาขยับตัว
• รู้สึกฝืดเข่าโดยเฉพาะช่วงตื่นนอนตอนเช้าหรือนั่งนานๆ
• ปวดเข่าหลังจากทำกิจกรรมเดิมๆ เป็นเวลานาน แต่พอได้พักแล้วอาการจะดีขึ้น
• เข่าเริ่มมีอาการบวมหรือรู้สึกอุ่นๆ หลังจากใช้งานหนัก

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อถนอมเข่าตั้งแต่วันนี้

การปรับเปลี่ยนกิจวัตรไม่จำเป็นต้องถึงขั้นเลิกทำทุกอย่าง แต่เป็นการลดความถี่และเพิ่มความใส่ใจ เช่น เปลี่ยนมาใช้เก้าอี้แทนการนั่งพื้น เปลี่ยนการขึ้นลงบันไดเป็นการใช้ลิฟต์ในบางครั้ง หรือแม้แต่การบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าให้แข็งแรงเพื่อช่วยรับแรงแทนข้อเข่า การปรับเปลี่ยนเพียงเล็กน้อยเหล่านี้จะช่วยยืดอายุการใช้งานของข้อเข่าให้แข็งแรงไปกับเราได้อีกนานครับ