เหนื่อยจนร่างพัง: แนวทางการดูแลตนเองสำหรับผู้ปกครองเพื่อป้องกันภาวะหมดไฟ

หลายครั้งที่หมอนั่งตรวจคนไข้ในห้องตรวจ แล้วมักจะได้ยินคุณพ่อคุณแม่หลายท่านบ่นว่า ช่วงนี้รู้สึกเหนื่อยล้าเหลือเกิน ตื่นมาไม่อยากทำอะไร ลูกร้องงอแงก็พาลหงุดหงิดใส่โดยไม่ตั้งใจ พอนอนหลับตาก็ยังกังวลเรื่องงานบ้านและหน้าที่การเลี้ยงลูกวนไปวนมา อาการเหล่านี้ไม่ใช่แค่ความเหนื่อยธรรมดา แต่มันคือสัญญาณเตือนของภาวะหมดไฟในการเลี้ยงลูก หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า Parental Burnout ที่กำลังคุกคามคุณผู้ปกครองหลายท่านเงียบๆ โดยไม่รู้ตัว

ทำไมการเลี้ยงลูกถึงทำให้เราพลังหมดถังได้ขนาดนี้?

ในฐานะหมอและคนใกล้ชิดครอบครัว ขอบอกเลยว่างานเลี้ยงลูกคืออาชีพที่ไม่มีวันหยุด ไม่มีโอที และมีความกดดันสูงมาก การที่เราต้องทุ่มเททั้งกายและใจดูแลอีกหนึ่งชีวิตให้เติบโตอย่างดีที่สุด ทำให้สมองและร่างกายต้องทำงานตลอดเวลาแบบ 24 ชั่วโมง เมื่อความเครียดสะสมโดยไม่มีเวลาพักผ่อน ฮอร์โมนความเครียดในร่างกายจะหลั่งออกมาเรื่อยๆ จนส่งผลกระทบต่อระบบประสาท การนอนหลับ และสภาพจิตใจ ทำให้พลังงานชีวิตในตัวค่อยๆ ลดลงจนหมดเกลี้ยงในที่สุด

วิธีเช็กตัวเองเบื้องต้นว่าเรากำลังเข้าสู่ภาวะหมดไฟแล้วหรือยัง

ก่อนที่เราจะไปแก้ปัญหา เรามาลองสังเกตอาการตัวเองกันดูก่อนว่า ตอนนี้เราข้ามเส้นจากความเหนื่อยปกติมาสู่ภาวะหมดไฟหรือยัง โดยอาการเด่นๆ มักจะมีดังนี้

• เหนื่อยล้าเรื้อรัง: นอนเท่าไหร่ก็ไม่พอ ตื่นมาก็ยังรู้สึกเพลียและไม่อยากลุกจากเตียง
• รู้สึกห่างเหินกับลูก: เริ่มรู้สึกไม่อยากอุ้ม ไม่อยากเล่น หรือรู้สึกว่าความผูกพันลดลง
• หงุดหงิดง่ายกว่าเดิม: เรื่องเล็กๆ น้อยๆ ของลูกก็ทำให้ฟิวส์ขาดได้ง่ายขึ้น
• สูญเสียความมั่นใจ: รู้สึกว่าตัวเองเป็นพ่อแม่ที่แย่ ทำอะไรก็ไม่ดีไปหมด

วิธีดูแลตนเองสำหรับผู้ปกครองเพื่อป้องกันภาวะหมดไฟแบบทำได้จริง

เปิดใจยอมรับความช่วยเหลือจากคนรอบข้าง

คุณพ่อคุณแม่หลายคนติดกับดักความสมบูรณ์แบบ ต้องทำทุกอย่างด้วยตัวเองเพื่อให้ลูกได้รับสิ่งที่ดีที่สุด ซึ่งบอกเลยว่าเป็นไปไม่ได้และพังมาหลายรายแล้วครับ การที่เรากล้าเอ่ยปากบอกสามี ภรรยา คุณปู่ คุณย่า หรือเพื่อนสนิทให้มาช่วยดูลูกสักสองสามชั่วโมง เพื่อที่เราจะได้ไปเดินห้างคนเดียว นวดผ่อนคลาย หรือแค่นอนหลับยาวๆ ถือเป็นยาวิเศษที่ช่วยกู้ชีพพลังงานในสมองได้ดีที่สุด

จัดลำดับความสำคัญของงานบ้านและเรื่องอื่นๆ ใหม่

เสื้อผ้าที่ยังไม่ได้พับ จานที่ยังไม่ได้ล้าง หรือบ้านที่ไม่ได้กวาดวันนี้ โลกไม่แตกหัดแน่นอนครับ ในช่วงที่เราเหนื่อยล้าสุดๆ ให้เลือกทำเฉพาะสิ่งที่จำเป็นจริงๆ เท่านั้น อะไรที่ผ่อนปรนได้ให้ปล่อยผ่านไปก่อน การลดภาระงานที่ไม่จำเป็นลง จะช่วยเซฟพลังงานในสมองของเราไว้ให้เหลือพอกับการรับมือลูกได้ดีขึ้น

สร้างเวลาส่วนตัวสั้นๆ แต่มีคุณภาพในแต่ละวัน

แม้จะมีเวลาแค่สิบห้าหรือยี่สิบนาทีต่อวัน ก็ถือว่าเป็นเวลาทองของเรา ลองใช้เวลานี้ทำอะไรก็ได้ที่ปลอดจากเรื่องลูกและเรื่องงาน เช่น การนั่งจิบกาแฟอุ่นๆ โดยไม่เล่นมือถือ การฟังเพลงโปรด หรือการหายใจเข้าลึกๆ ยืดเหยียดกล้ามเนื้อ เพื่อบอกสมองว่าช่วงเวลานี้คือเวลาพักผ่อนอย่างแท้จริง

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ

ถ้าเราลองปรับพฤติกรรมพักผ่อนแล้ว อาการเหนื่อยล้ายังคงแย่ลงเรื่อยๆ มีอาการเศร้าหมอง ร้องไห้ไม่มีสาเหตุ หรือมีความคิดทำร้ายตัวเองและลูก นั่นแปลว่าภาวะหมดไฟอาจพัฒนาไปสู่โรคซึมเศร้าแล้วครับ แนะนำว่าควรมาพบแพทย์หรือจิตแพทย์เพื่อพูดคุยรับคำปรึกษาและการรักษาที่ถูกต้อง เพราะการดูแลตัวเองให้แข็งแรงทั้งกายและใจ คือของขวัญที่ดีที่สุดที่เราจะมอบให้ลูกได้ครับ