กาแฟแก้วโปรดกับเสียงที่แหบแห้ง: ผลกระทบของเครื่องดื่มคาเฟอีนต่อสายเสียงที่คุณอาจไม่เคยรู้

ช่วงนี้ใครตื่นเช้ามาแล้วรู้สึกว่าเสียงแหบ หรือต้องเคลียร์คออยู่บ่อยๆ ระหว่างวันบ้างไหมครับ เวลาที่ตรวจคนไข้ที่เป็นนักร้อง ครู หรือคนที่ต้องใช้เสียงเยอะๆ หลายคนมักจะบ่นให้ฟังว่าพยายามดูแลตัวเองอย่างดีแล้ว ทำไมเสียงถึงยังแหบง่ายจัง พอลองซักประวัติลึกลงไป มักจะมีพฤติกรรมคล้ายกันอย่างหนึ่งคือ การดื่มกาแฟ ชา หรือเครื่องดื่มชูกำลังเพื่อปลุกความสดชื่นในทุกเช้า

ในฐานะหมอ ผมอยากชวนมาทำความเข้าใจกันครับว่า เจ้าคาเฟอีนเพื่อนซี้ในยามเช้าตัวนี้ มันแอบส่งผลกระทบอะไรกับสายเสียงของเราบ้าง และทำไมมันถึงทำให้เสียงของเราเปลี่ยนไปได้

ทำไมดื่มกาแฟแล้วคอแห้ง เสียงถึงแหบตามมา?

หลายคนอาจจะไม่ทันสังเกตว่า เวลาที่เราดื่มกาแฟ ชาเขียว หรือน้ำอัดลมที่มีคาเฟอีน เรามักจะรู้สึกคอแห้งผากหลังจากนั้นไม่นาน นั่นเป็นเพราะคาเฟอีนมีฤทธิ์เป็นยาขับปัสสาวะอ่อนๆ ครับ เมื่อร่างกายขับน้ำออกมากขึ้น ความชุ่มชื้นโดยรวมในร่างกายก็ลดลง รวมถึงเมือกหล่อลื่นตามธรรมชาติที่เคลือบอยู่บนสายเสียงด้วย

ลองนึกภาพตามง่ายๆ นะครับ สายเสียงของเราเป็นเนื้อเยื่อกล้ามเนื้อที่ยืดหยุ่นและบอบบางมาก เวลาที่เราพูดหรือร้องเพลง สายเสียงจะต้องสั่นสะเทือนด้วยความเร็วสูงนับร้อยนับพันครั้งต่อวินาที ถ้าขาดความชุ่มชื้น เสมือนยางรถยนต์ที่วิ่งบนถนนแห้งๆ แรงเสียดทานก็จะสูงขึ้น สายเสียงเกิดการเสียสี ระคายเคือง และบวมอักเสบได้ง่าย ผลลัพธ์ก็คือเสียงแหบ เสียงแห้ง หรือพูดแล้วเหนื่อยง่ายกว่าปกติครับ

กรดไหลย้อนซ่อนเร้น ตัวการร้ายที่มากับคาเฟอีนแก้วโปรด

อีกหนึ่งกลไกที่เจอบ่อยมากๆ ในคนไข้กลุ่มนี้คือ เรื่องของกรดไหลย้อนครับ หลายคนคิดว่ากรดไหลย้อนต้องมีอาการแสบร้อนกลางอกเท่านั้น ถึงจะเรียกว่าเป็นโรคนี้ แต่ในความเป็นจริง คาเฟอีนมีฤทธิ์ไปคลายกล้ามเนื้อหูรูดส่วนปลายของหลอดอาหาร ทำให้กรดหรือน้ำย่อยในกระเพาะไหลย้อนขึ้นมาถึงบริเวณลำคอโดยที่เราไม่รู้ตัว

ที่น่ากลัวคือ กรดเหล่านี้มักจะแอบขึ้นมาตอนที่เรานอนหลับ หรือระหว่างวันโดยไม่มีอาการแสบร้อนเตือนภัยเลย เจ้ากรดตัวนี้จะไปกัดกร่อนเนื้อเยื่อบริเวณกล่องเสียงและสายเสียงโดยตรง ทำให้ตื่นมาแล้วเสียงแหบ เจ็บคอ หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนอะไรติดอยู่ในคอตลอดเวลา

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าคาเฟอีนเริ่มทำร้ายเสียงของคุณแล้ว?

ถ้าคุณเป็นคนที่ขาดกาแฟไม่ได้ แต่เริ่มสังเกตอาการเหล่านี้ ลองเช็กลist ดูก10หน่อยครับว่าเข้าข่ายไหม

• เสียงแหบหรือเสียงเปลี่ยน โดยเฉพาะช่วงสายๆ หรือบ่ายๆ หลังจากดื่มกาแฟไปแล้ว
• รู้สึกคอแห้งผาก ต้องจิบน้ำบ่อยขึ้นแต่ก็ยังไม่หายแห้ง
• มีอาการระคายคอ อยากกระแอมไอ หรือรู้สึกเหมือนมีเสมหะใสๆ เหนียวๆ อยู่ในคอตลอดเวลา
• ใช้เสียงแล้วเหนื่อยง่าย ต้องออกแรงเบ่งเสียงมากกว่าเดิมเพื่อให้คนอื่นได้ยิน

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ยังเอ็นจอยกับคาเฟอีนได้โดยเสียงไม่พัง?

หมอไม่ได้จะใจร้ายสั่งให้เลิกกาแฟเด็ดขาดหรอกนะครับ เพราะเข้าใจดีว่าความสุขยามเช้ามันคืออะไร แต่เราสามารถปรับวิธีดื่มเพื่อปกป้องสายเสียงของเราได้ครับ

• ดื่มน้ำเปล่าชดเชยให้เพียงพอ ทุกๆ แก้วที่มีคาเฟอีน เช่น กาแฟ 1 แก้ว ควรดื่มน้ำเปล่าตามอย่างน้อย 1-2 แก้ว เพื่อรักษาสมดุลความชุ่มชื้นในร่างกาย
• หลีกเลี่ยงการดื่มคาเฟอีนก่อนใช้เสียงหนักๆ เช่น วันไหนมีประชุมยาว หรือต้องสอนหนังสือ หรือต้องขึ้นเวทีร้องเพลง งดคาเฟอีนในช่วงเวลานั้นก่อน เพื่อให้สายเสียงมีความชุ่มชื้นเต็มที่
• สังเกตตัวเองและลดปริมาณ ถ้าวันไหนรู้สึกว่าเสียงแหบเป็นพิเศษ ลองปรับลดความเข้มข้นหรือปริมาณคาเฟอีนลงครึ่งหนึ่ง

สุขภาพเสียงที่ดีเริ่มต้นจากการดูแลความชุ่มชื้นจากภายในครับ ลองสังเกตตัวเองดูสักนิด ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดื่มสักหน่อย เชื่อว่าเสียงใสๆ จะอยู่คู่กับเราไปอีกนานโดยไม่ต้องบอกลาคาเฟอีนแก้วโปรดเลยครับ