คุณพ่อคุณแม่ควรรู้ ข้อจำกัดของการตรวจภูมิแพ้ในเด็กอายุต่ำกว่าหนึ่งปี

ช่วงเวลาที่ลูกน้อยมีอาการผื่นขึ้น หายใจมีเสียงครืดคราด หรือท้องเสียบ่อยๆ ย่อมทำให้คนเป็นพ่อเป็นแม่รู้สึกกังวลใจไม่น้อย ยิ่งถ้าพาลูกไปหาหมอแล้วสงสัยว่าเจ้าตัวเล็กอาจจะกำลังแพ้อาหารหรือแพ้อากาศอะไรบางอย่าง ความอยากรู้ว่าลูกแพ้อะไรกันแน่ก็พุ่งสูงขึ้น จนหลายครอบครัวอยากจะเจาะเลือดหรือสะกิดผิวหนังเพื่อตรวจหาภูมิแพ้ให้รู้แล้วรู้รอดไปเลย

แต่ในฐานะหมอเด็ก อยากชวนคุณพ่อคุณแม่มาทำความเข้าใจกันก่อนว่า การตรวจภูมิแพ้ในเด็กเล็ก โดยเฉพาะเด็กที่อายุยังไม่ถึงหนึ่งปีนั้น มีข้อจำกัดหลายอย่างที่ไม่เหมือนกับเด็กโตหรือผู้ใหญ่ การรีบพาไปตรวจเร็วเกินไปอาจไม่ได้คำตอบที่แม่นยำ แถมยังสร้างความเจ็บปวดโดยใช่เหตุให้กับเด็กน้อยด้วย

ระบบภูมิคุ้มกันของลูกยังเป็นเด็กเกินกว่าจะให้ผลตรวจที่แม่นยำ

ในช่วงขวบปีแรก ระบบภูมิคุ้มกันของทารกยังอยู่ในช่วงพัฒนาและปรับตัวอย่างรวดเร็ว โปรตีนภูมิคุ้มกันที่เรียกว่า IgE ซึ่งเป็นตัวการหลักที่แพทย์ใช้ตรวจหาการแพ้ ยังมีระดับที่ไม่นิ่งและเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา การตรวจเลือดหรือการสะกิดผิวหนังเพื่อหาภูมิแพ้ในช่วงวัยนี้ จึงมักจะเจอผลบวกปลอมค่อนข้างบ่อย นั่นหมายความว่าผลตรวจอาจบอกว่าแพ้ แต่ในความเป็นจริงเวลากลินอาหารชนิดนั้นเข้าไปแล้วลูกกลับกินได้ปกติไม่มีอาการอะไรเลย

ผิวของเด็กทารกบอบบางเกินกว่าจะทำการสะกิดผิวหนังเพื่อหาภูมิแพ้

การตรวจภูมิแพ้ทางผิวหนังหรือที่เรียกว่า Skin Prick Test ต้องอาศัยความร่วมมือและสภาพผิวที่พร้อมพอสมควร แต่สำหรับเด็กอายุต่ำกว่าหนึ่งปี ผิวหนังของเขายังมีความบางและไวต่อสิ่งกระตุ้นสูงมาก การไปสะกิดผิวเพื่อให้สารทดสอบซึมลงไป นอกจากจะทำให้เด็กเจ็บตัว ร้องไห้ และหวาดกลัวแล้ว ผิวของเด็กเล็กยังอาจแสดงปฏิกิริยาบวมแดงต่อสารทดสอบเกือบทุกชนิดจนแพทย์แปลผลได้ยากและไม่สามารถสรุปผลที่แท้จริงได้

ผลตรวจเลือดอาจสร้างความเข้าใจผิดและทำให้ลูกต้องจำกัดอาหารโดยไม่จำเป็น

หลายคนคิดว่าการเจาะเลือดตรวจดูจะง่ายกว่าและไม่ต้องทนเห็นลูกเจ็บตัวที่ผิวหนัง แต่ในความเป็นจริง การตรวจเลือดเพื่อหาค่า Specific IgE ต่ออาหารหรือสารก่อภูมิแพ้ต่างๆ ในเด็กอายุต่ำกว่าหนึ่งปี มีโอกาสเจอผลบวกจากภาวะที่ภูมิคุ้มกันยังไม่โตเต็มที่ หากคุณหมอนำผลตรวจนี้ไปใช้อย่างเดียวโดยไม่ดูอาการจริงร่วมด้วย อาจทำให้เข้าใจผิดว่าแพ้อาหารสำคัญอย่างนมวัว ไข่ หรือถั่ว แล้วสั่งงดอาหารเหล่านั้นไปเลย ซึ่งจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการทางสมองของเด็กในช่วงวัยที่ต้องการสารอาหารอย่างมาก

แล้วคุณหมอใช้วิธีไหนวินิจฉัยอาการแพ้ในเด็กอายุต่ำกว่าหนึ่งปี

เมื่อการตรวจทางห้องปฏิบัติการมีข้อจำกัดค่อนข้างมาก การวินิจฉัยโรคภูมิแพ้ในเด็กเล็กจึงต้องอาศัยการซักประวัติอย่างละเอียดจากคุณพ่อคุณแม่เป็นหลัก รวมถึงการสังเกตความเชื่อมโยงระหว่างอาการที่เกิดขึ้นกับสิ่งที่ลูกสัมผัสหรือกินเข้าไป ในกรณีที่สงสัยอาการแพ้อาหาร แพทย์อาจใช้วิธีการงดอาหารต้องสงสัยชั่วคราวภายใต้คำแนะนำที่ปลอดภัย แล้วดูว่าอาการดีขึ้นหรือไม่ ก่อนจะทดลองให้กลับมากินใหม่ภายใต้การดูแลอย่างใกล้ชิด ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานที่แม่นยำที่สุดในวัยนี้

วิธีดูแลและสิ่งที่พ่อแม่ควรสังเกตในช่วงขวบปีแรก

สิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับการดูแลลูกน้อยวัยนี้ คือการบันทึกอาการและพฤติกรรมของลูกอย่างสม่ำเสมอ หากสังเกตเห็นผื่นขึ้น หายใจผิดปกติ หรือมีอาการผิดปกติทุกครั้งหลังกินอาหารชนิดเดิม ให้จดบันทึกเวลาและลักษณะอาการไว้เล่าให้แพทย์ฟัง เพื่อช่วยให้แพทย์วิเคราะห์โรคได้ตรงจุดโดยไม่ต้องพึ่งพาผลตรวจทางห้องปฏิบัติการที่มีความคลาดเคลื่อนสูง