วัคซีนป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบชนิดบี เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมักมองข้าม

ตับของเรากำลังเผชิญกับอะไรอยู่ ทำไมโรคนี้ถึงน่ากลัวกว่าที่คิด

เวลาตรวจสุขภาพประจำปีแล้วเจอผลเลือดเรื่องตับ หลายคนมักจะตกใจกับค่าเอนไซม์ตับที่สูงขึ้น แต่เชื่อไหมว่าโรคไวรัสตับอักเสบชนิดบีเป็นภัยเงียบที่เข้ามาทำลายตับเราได้โดยไม่แสดงอาการ กว่าคนไข้จะรู้ตัวอีกที ตับก็อาจจะอักเสบเรื้อรังจนกลายเป็นพังผืดหรือตับแข็งไปเสียแล้ว การป้องกันตั้งแต่เนิ่นๆ ด้วยการฉีดวัคซีนป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบ จึงเป็นเกราะคุ้ม วัคซีนป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบ ที่ดีที่สุดที่เราสามารถมอบให้กับร่างกายตัวเองได้ตั้งแต่วันนี้

ใครบ้างที่ควรตรวจภูมิต้านทานและรีบฉีดวัคซีนทันที

หลายคนชอบถามหมอว่า ตอนเด็กๆ เคยฉีดวัคซีนครบแล้ว ตอนโตยังต้องฉีดซ้ำอีกไหม คำตอบคือเราต้องเช็กเลือดดูก่อนว่ายังมีภูมิคุ้มกันเหลืออยู่หรือเปล่า กลุ่มคนที่หมออยากแนะนำให้ใส่ใจเป็นพิเศษ ได้แก่:

• ลูกหลานที่เกิดจากคุณแม่ที่มีเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดบี ซึ่งต้องได้รับวัคซีนและภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปตั้งแต่แรกเกิด
• คู่สมรสหรือคนในครอบครัวที่อาศัยอยู่ร่วมกับผู้ป่วยที่เป็นพาหะของโรค
• บุคลากรทางการแพทย์และเจ้าหน้าที่ห้องปฏิบัติการที่มีความเสี่ยงสัมผัสเลือดหรือสารคัดหลั่ง
• ผู้ที่มีประวัติเปลี่ยนคู่นอนบ่อย หรือมีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศสัมพันธ์
• ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ต้องฟอกเลือด หรือผู้ที่ต้องได้รับส่วนประกอบของเลือดเป็นประจำ

ขั้นตอนการฉีดวัคซีนและตารางเวลาที่ต้องจำให้แม่นยำ

การสร้างภูมิคุ้มกันให้ร่างกายจำแนกและจัดการกับเจ้าไวรัสตัวนี้ได้ดี ไม่ได้อาศัยการฉีดแค่เข็มเดียวแล้วจบ แต่ต้องอาศัยวินัยในการมาพบแพทย์ตามนัดเพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันในระดับที่สูงพอและอยู่ได้นาน

สูตรการฉีดวัคซีนมาตรฐานสามเข็ม

สำหรับผู้ใหญ่ทั่วไปที่ไม่เคยมีภูมิคุ้มกันมาก่อน แพทย์จะแนะนำโปรแกรมการฉีดวัคซีนทั้งหมด 3 เข็ม โดยนับระยะเวลาดังนี้ เข็มแรกคือวันนัดแรก เข็มที่สองฉีดหลังจากเข็มแรก 1 เดือน และเข็มสุดท้ายฉีดหลังจากเข็มแรก 6 เดือน การเว้นระยะแบบนี้ช่วยกระตุ้นเม็ดเลือดขาวให้สร้างความจำระยะยาว

ทำไมต้องการมาตามนัดให้ครบทุกเข็ม

มีคนไข้หลายคนที่ฉีดแค่เข็มแรกแล้วหายAต๋อม หรือฉีดเข็มสองแล้วลืมเข็มสาม การทำแบบนี้ทำให้ภูมิคุ้มกันขึ้นมาไม่ถึงเกณฑ์ที่ปลอดภัย เปรียบเสมือนการสร้างบ้านที่สร้างกำแพงไม่เสร็จ โจรก็ยังสามารถบุกรุกเข้ามาได้ง่าย การฉีดให้ครบตามกำหนดจึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้เรามีภูมิคุ้มกันไปตลอดชีวิต หรืออย่างน้อยก็ยาวนานนับสิบปี

อาการข้างเคียงหลังฉีดที่พบได้บ่อยและวิธีรับมือเบื้องต้น

หลังฉีดวัคซีนเสร็จ หลายคนอาจกังวลว่าจะมีไข้หรือปวดแขนไหม หมอต้องบอกเลยว่าเป็นเรื่องปกติเพราะร่างกายกำลังตอบสนองต่อวัคซีน อาการที่พบบ่อยคืออาการปวด บวม แดง บริเวณกล้ามเนื้อต้นแขนที่ฉีด บางคนอาจมีไข้ต่ำๆ หรือรู้สึกอ่อนเพลียเล็กน้อย ซึ่งอาการเหล่านี้จะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปได้เองภายในสองถึงสามวัน หากมีอาการปวดมากสามารถใช้ผ้าเย็นประคบหรือกินยาแก้ปวดพาราเซตามอลตามขนาดที่เหมาะสมได้เลย ไม่ต้องกังวลใจไป

ตรวจเลือดดูภูมิคุ้มกันจำเป็นแค่ไหนหลังจากฉีดครบแล้ว

เมื่อเราฉีดวัคซีนครบทั้งสามเข็มตามโปรแกรมแล้ว ในคนทั่วไปที่มีสุขภาพแข็งแรงดี ไม่จำเป็นต้องเจาะเลือดซ้ำเพื่อตรวจหาปริมาณภูมิคุ้มกัน เพราะร่างกายจะจำและตอบสนองได้ดีอยู่แล้ว ยกเว้นในกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูง เช่น บุคลากรทางการแพทย์ หรือผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง ที่แพทย์อาจพิจารณาเจาะเลือดตรวจระดับแอนติบอดี้ เพื่อดูว่าจำเป็นต้องได้รับวัคซีนกระตุ้นเพิ่มอีกหนึ่งเข็มหรือไม่ เพื่อความมั่นใจสูงสุดในการใช้ชีวิต